Clans Somalië klaar voor strijd

NAIROBI, 17 DEC. Nieuwe gevechten op grote schaal dreigen uit te breken in Somalië. Door het vertrek van duizenden troepen van de Verenigde Naties en de mislukking van de vredesbesprekingen in Addis Abeba zijn de spanningen in zowel de hoofdstad Mogadishu als de rest van het land gevaarlijk hoog opgelopen. Milities nemen posities in langs de 'groene lijn' die Mogadishu verdeeld houdt tussen de clan van krijgsheer Ali Mahdi en die van diens rivaal generaal Aideed. Buitenlandse hulpverleners klagen over toenemend banditisme en dreigen met opstappen. Vier hulpverleners werden in de afgelopen maand door bandieten gedood.

De Amerikanen, die voor april vrijwel al hun troepen zullen terugtrekken, sturen vandaag alvast 2.500 soldaten naar huis. Washington toont daarmee zijn ongenoegen over de halsstarrige houding van de vijftien Somalische krijgsheren tijdens het mislukte overleg in Addis Abeba eerder deze maand. In reactie op de Amerikaanse terugtrekking zijn inmiddels vrijwel alle Franse troepen vertrokken, evenals de Belgen en de Zweden. Italië kondigde deze week aan vermoedelijk in de lente zijn troepen terug te halen en ook de Duitsers willen weg.

Het leeuwedeel van de VN-troepenmacht bestaat nu uit Pakistanen en Indiërs. Zij hebben bijbedoelingen met hun aanwezigheid in Somalië. Deelname aan VN-operaties blijkt een goede bron van inkomsten in harde valuta voor hun regeringen. India wenst een permanente zetel in de Veiligheidsraad en probeert daarom in een goed daglicht te komen bij de VN. Over de slagvaardigheid van de Pakistaanse en Indiaase troepen en hun vermogen om met tact op te treden, bestaan twijfels. De Pakistanen werden eerder dit jaar gekritiseerd toen zij op een menigte demonstranten schoten en daarbij ruim twintig Somaliërs doodden.

De VN-troepen blijken niet meer in staat de veiligheid te garanderen in Mogadishu. VN-patrouilles wagen zich niet meer te voet op straat. Op het korte stukje weg van de luchthaven naar de stad vinden dagelijks gewapende overvallen plaats evenals in de straat waaraan het VN hoofdkwartier ligt. Hulpverleners klagen dat de VN-troepen hun geen bescherming bieden. Een geschatte eenderde van de hulpgoederen in Mogadishu, vooral medicijnen, wordt gestolen, zeggen hulpverleners. Het bruist sinds enkele weken weer van activiteiten op de wapenmarkt van Mogadishu en de prijzen van het wapentuig stijgen. De veiligheidssituatie is het afgelopen jaar nog niet zo slecht geweest, klagen hulpverleners.

De Indiërs, die zich deze week in Kismayo stationeerden na het vertrek van de Belgen, schoten op een menigte bij de luchthaven en doodden daarbij twee Somaliërs. Clanmilities rond Kismayo maken zich op voor een confrontatie met de Indiaase soldaten. In Baidoa braken eerder deze maand gevechten uit tussen twee milities. De vorming van regionale bestuursraden door de VN blijkt de machtsstrijd tussen de krijgsheren en clans alleen maar aan te wakkeren.

De krijgsheren maken een jaar na de militaire interventie van de VN nog steeds de dienst uit in Somalië, ten koste van de bevolking. Zij wensen ieder voor zich alle macht op. “Alle partijen koesteren illusies de macht te kunnen grijpen”, verklaarde de Ethiopische president Meles Zenawi deze week de mislukking van de vredesbesprekingen. Aideed eistte tijdens het vredesoverleg meer invloed op de plaatselijke bestuursraden en de geplande overgangsregering. Zijn rivaal Ali Mahdi wees deze eisen af en wil nu een overgangsregering vormen zonder deelname van Aideed.

De militaire machtsverhoudingen tussen de clanmilities zijn ruwweg gelijk aan de traditionele woongebieden van de clans. Betwiste gebieden blijven Mogadishu en Kismayo. Mogadishu 'behoort' traditioneel niet aan Aideeds clan en Kismayo niet aan de clan van krijgsheer generaal Morgan die daar nu heerst. Wanneer er gevechten uitbreken zullen deze zich rond deze steden concentreren.

In de Westerse hoofdsteden heerst bovenal grote vermoeidheid met het schijnbaar onoplosbare Somalische probleem. De VN hebben hun politiek nog niet aangepast aan de nieuwe situatie. Eerder dit jaar concentreerden de VN zich op Aideed en probeerden hem militair uit te schakelen. Toen dit het tegenovergestelde effect opleverde werd hij uitgenodigd voor een dialoog. Na de mislukte vredesbesprekingen lijken de VN hem nu te willen negeren. De VN overwegen zonder zijn medewerking een regering te vormen. Aideed zelf is sinds enkele dagen gestrand in Addis Abeba. De Verenigde Staten vlogen hem in stijl in een militair vliegtuig naar de Ethiopische hoofdstad voor de conferentie, maar ze weigeren hem nu naar Mogadishu terug te brengen.