'Als de wind tegenzit gaan ze, bam, over de stad'

ZUIDWESTENWIND, 21 KNOPEN. Traag, als een vrachtwagen die te weinig toeren maakt, trekt een vliegtuig over de Rivierenbuurt in Amsterdam-Zuid. In de Beethovenstraat kijkt hier en daar een hoofd omhoog in plaats van naar de etalages. Een meisje houdt haar handen op haar oren. “Kijk maar of je de mensen ziet zwaaien”, roept de moeder tegen het kind.

Als de wind tegen zit, gaat iedere twee à drie minuten een vliegtuig over de Rivierenbuurt. Even daarvoor zat het toestel boven het centrum en Amsterdam-Oost. Zolang de Buitenveldertbaan is afgesloten (sinds juni dit jaar), hebben meer stadsdelen last van vliegverkeer dan gebruikelijk. “Stadsdelen is eufemistisch uitgedrukt”, zegt G. Knook van de luchtverkeersbeveiliging op Schiphol. “Ze gaan gewoon, bam, over de stad.”

Extreme weersomstandigheden nopen tot twee alternatieve routes over Amsterdam, aldus Knook. “Bij harde, zuidwester storm vliegen ze over de stad. Die prijs hebben we dit jaar al een paar keer getrokken.” Dat is direct te merken. Bij slecht weer regent het telefoontjes in het kantoor van de commissie geluidhinder Schiphol. De woeste wind die vorige week van woensdag tot donderdag over de stad raasde, leverde zo'n negenhonderd klachten op.

W. van Dijk zat die nacht rond één uur rechtop in bed. Oorverdovend motorgeraas. Wel een half uur lang. Van Dijk woont in Amstelveen, net over de grens met Amsterdam. Daar valt het door de sluiting van de Buitenveldertbaan de laatste maanden mee met het lawaai, aldus Van Dijk vanachter een stapel rapporten van Schiphol-zijde en tegenrapporten van bewonerscomités en andere instanties. Gisteravond trokken bijvoorbeeld niet meer dan twee vliegtuigen per half uur over. Dat waren dan nog landingen, die zijn te verdragen. “Irritant, ik zal niet zeggen dat we dat zo langzamerhand hebben geaccepteerd, maar het is een kabbelend geluid. Stijgen begint hetzelfde, maar wordt donderend en houdt lang aan. Een ramp.”

Amstelveen mag iets rustiger zijn geworden sinds juni, Amsterdam is erop achteruit gegaan. Burgemeester Van Thijn heeft in september bij de commissie geluidhinder aangedrongen op spoedige heropening van de Buitenveldertbaan. Hij is niet de enige die zich in die tijd bij de commissie heeft vervoegd. In het najaar kwamen 3.650 boze telefoontjes uit de stad binnen (exclusief de klachten uit Buitenveldert en Zuid-oost). In de eerste drie maanden waren dat slechts 495.

Van Dijk spreekt wat meewarig over de klachten uit de binnenstad. “Zolang het verkeer allemaal over de Bijlmer of de zuidelijke stadsdelen voert, hoor je ze niet.” En wat de geluidsoverlast betreft: “Een vliegtuig meer of minder valt op het Rembrandtplein echt niet op tussen alle tramgeluiden en autogetoeter.”

Lawaaioverlast is voor de meeste bellers aanleiding het klachtennummer van de commissie geluidhinder Schiphol te bellen. In mindere mate wordt geklaagd over stankoverlast - “de geur van oude petroleumstellen”, ruikt een bewoner van Slotermeer.

Vanuit de kamer op Schiphol kijkt de telefonist van het klachtenbureau uit op de hemel boven Amstelveen, Buitenveldert, de Rivierenbuurt, Oost en het IJ. Elke tweeënhalve minuut staat een nieuwe stip in de lucht, soms is de ene stip nog niet geland of je ziet de volgende alweer. “Zeven”, had Van Dijk er eens in één blik gevangen boven de Amstelveenseweg.

De telefonist van de commissie bespeurt vaak angst bij de klagers. “Mensen denken echt dat een vliegtuig op zo'n 75 meter over de wijk scheert. Terwijl het boven de Rivierenbuurt op zo'n 300 meter zit.” De vrees dat er iets mis kan gaan met een vliegtuig is flink aangewakkerd door de Bijlmerramp, nu ruim een jaar geleden. Een week lang is het stadsdeel na de ramp gevrijwaard van vliegverkeer uit piëteit met de 43 slachtoffers en hun nabestaanden. Daarna, tot verontwaardiging van de bewoners, heeft de routine weer zijn loop gekregen. Op spitsuur betekent dat elke 50 tot 70 seconden een vliegtuig over.

Als de vijfde baan, parallel aan de Zwanenburgbaan (noord-zuid) wordt aangelegd - en naar verwachting zal het kabinet daar vandaag mee instemmen - zullen de omliggende gemeenten enigszins worden ontlast. Maar Bijlmer, Buitenveldert en Amstelveen merken daar weinig van, zo protesteert de werkgroep vliegverkeer Bijlmermeer. Het crash-risico stijgt volgens die werkgroep met 50 procent: van één crash per achttien jaar, naar één per negen jaar.

Inwoners van Amsterdam maken zich vooral zorgen over de veiligheid bij een uitbreiding van Schiphol, zo blijkt uit een enquête van de afdeling onderzoek en statistiek van de gemeente Amsterdam. Ruim veertig procent van de bevolking vindt dat bij uitbreiding van Schiphol de veiligheid de doorslag moet geven. Op de tweede plaats volgt overlast met 32 procent. Slechts één op de vijf Amsterdammers vindt dat het economisch belang van Schiphol het zwaarst moet wegen.

Wat de bewoners het minst belangrijk vinden, zal vanavond in het kabinet de doorslag geven, voorspelt B. Wiedemeyer van het platform leefmilieu regio Schiphol. “Vanavond kiezen ze voor de maximale groeivariant”, denkt hij. Het platform is een trefpunt voor de vele tientallen buurt-, dorps- en andere belangenverenigingen van mensen die zich zorgen maken over de groei van Schiphol. “De belofte was dat groei en leefmilieu beide zouden worden meegewogen”, haalt Wiedemeyer aan. “De houding van het kabinet is: 'Dat gezeur van die bewoners over het milieu moet maar eens afgelopen wezen.' Dat zie je niet alleen bij Schiphol, maar ook bij de Betuwelijn, de gasboring in de Waddenzee en de hoge-snelheidslijn.”