'Alles onder water, ik loop er de hele dag mee in de kop'

Het agrarische eiland Tiengemeten wordt na 1994 'ontpolderd'. Dit heeft de provincie Zuid-Holland deze week besloten.

TIENGEMETEN, 17 DEC. “We waren gewend dat alle plannen met ons eiland met een sisser afliepen, maar nu is het een grote knal geworden.” Boerin Cobie Smits kijkt rond in haar huiskamer op Tiengemeten. De knal is enorm. Waar ze nu nog de koffie inschenkt, zal over een paar jaar een rietmoeras liggen. Waar nu nog lege gasflessen langs de kleine kade wachten op vervoer over het Hitsertsche Gat, zullen natuurtoeristen hun wandeling beginnen door vloedbossen en struwelen. Een paar keer per jaar zal het eiland geheel overstromen.

Het 1.052 hectare grote eiland tussen de Hoekse Waard en Goeree Overflakkee, is nu nog in het bezit van de verzekeringsmaatschappij AMEV. Rijk en provincie zullen de stichting Natuurmonumenten geld verschaffen om het eiland te kopen.

Ontpolderen is een technische term voor het doorsteken van de dijken. “Alles onder water, ik loop er de hele dag mee in de kop”, aldus boer Dirk Smits. Hij kijkt uit over zijn keurig omgeploegde land. De bietencampagne is al weer twee maanden achter de rug. “Erg goeie grond en mooie grote bedrijven”, zegt Smits. Hij verbouwt ook aardappelen, plantuien, tarwe en gerst. Sinds zijn geboorte woont hij in de boerderij uit 1911. In 1688 werd het oudste stukje van Tiengemeten ingepolderd, ter grootte van tien gemeten (ongeveer vier hectare).

Op Tiengemeten is het besluit tot spoedige 'ontpoldering' als een verrassing gekomen. De bewoners was verteld dat de natuur pas 'ver in de volgende eeuw' het beheer zou kunnen overnemen. Maar maandag bracht de rentmeester van de AMEV het persbericht van de provincie bij de eilandbewoners langs. Er wonen 35 mensen op het eiland, van wie er 27 lid zijn van de in totaal acht boerengezinnen.

De bedoeling is dat het eiland per 1 januari 1995 wordt verkocht aan Natuurmonumenten. “Ik kreeg een rood hoofd en ik begon helemaal te trillen, toen ik me realiseerde dat we alles wat we hier hebben opgebouwd zullen moeten achterlaten”, zegt boerin Maaike Hage. “Maar het is tegelijkertijd een opluchting. We weten nu waar we aan toe zijn.” “Het is afgelopen hier”, concludeert haar man Schilleman Hage. “We moeten nu onze belangen zo goed mogelijk verdedigen.”

“Als ik nu een kopje laat vallen zeg ik: 'Nou ja, dat scheelt weer in de verhuizing' ”, vertelt Cobie Smits. “Maar het is toch van de gekke, eigenlijk. Wij boeren zijn toch de beste natuurbeschermers?” Een onbezorgde toekomstverwachting hadden de boeren op Tiengemeten al lang niet meer. Sinds 1956 worden plannen gemaakt voor het eiland: een vliegveld, een afvalstortplaats, woningbouw, chemische industrie, windmolens, opslag van baggerslib, en - sinds een paar jaar - 'natuurontwikkeling'. Maar tot nu toe kwam er nooit wat van.

“Het had niet veel gescheeld”, vertelt een woordvoerder van de provincie Zuid-Holland, “of het eiland was een opslagplaats voor baggerslib geworden.” Dat had betekend dat het eiland zou zijn afgegraven voor zandwinning en dat het gat vervolgens zou zijn opgevuld met vervuild slib, onder andere uit het Haringvliet. “Dat was het idee van de milieudienst. Wat er nu gaat gebeuren is het idee van de dienst ruimte en groen. Een paar weken geleden is het plan voor de bagger-opslag door de politiek definitief afgewezen.” Natuurmonumenten bezit al de buitendijkse gebieden van Tiengemeten: de Blanken Slikken. Regelmatig scheren ganzen die op de schorsen foerageren over het eiland. Vrijwel niemand kijkt ernaar. “Ik zie alleen maar vogels als ze op mijn land zitten”, zegt Hage.

Natuurmonumenten is enthousiast over de doorbraak. Tiengemeten wordt onderdeel van 'de ecologische hoofdstructuur', op het kruispunt van twee 'natte assen': het rivierengebied en de kustgebieden. Met de natuurgebieden in de omgeving zal het een aaneengesloten 'wetland' worden, een natuurlijk deltagebied, met aalscholvers, roofvogels, lepelaars en, wie weet, otters.

SGP-wethouder C. Molendijk van de gemeente Korendijk, waaronder Tiengemeten valt, is niet gelukkig. De invloed die de gemeente op dit soort procedures van Rijk en provincie heeft, zal hij ten dienste stellen van de boeren. Pas als zij instemmen met de afhandeling van hun belangen zal de gemeente volledig meewerken. “Ik draag de natuur een warm hart toe. De mens heeft de opdracht de schepping te bewaren, maar de dijken doorsteken? Ik vraag me af of het ethisch verantwoord is om te vernietigen wat met noeste vlijt is opgebouwd.” Met een lineaaltje wijst hij aan op de kaart in de hoek van zijn werkkamer. “Kijk, de Korendijksche Slikken, de Westerse Laagjes, de Oosterse Laagjes en de slikken op Tiengemeten zelf: die natuurgebieden in onze gemeente zijn bij elkaar groter dan Tiengemeten zelf. Dat moet toch genoeg zijn?”

Om ophef in de media te voorkomen, had de AMEV deze week de veerman opdracht gegeven een paar dagen niemand over te zetten die niet op het eiland woont. De enige dagelijkse verbinding met de wal is een voetgangerspontje, De Eendracht, met een oorverdovende motor en de driekleur op het achterdekje. AMEV kan de toegang tot Tiengemeten naar believen ontzeggen, want het eiland is particulier terrein. Dat heeft ook voordelen. Over de Tiengemetense wegen - die alle doodlopen - rijden de boeren in wrakkige auto's. Want de APK geldt alleen op de wal, waar ze hun nette auto's hebben staan.

“Nu de kogel door de kerk is moeten we ook maar zo snel mogelijk weg”, zegt Smits. “Dan zijn we nog niet te oud om nog opnieuw te beginnen.” De meeste boeren zijn dertigers en veertigers. De bedoeling is dat het eiland 'pachtvrij' aan Natuurmonumenten wordt verkocht. Dus zijn sinds de bekendmaking onmiddellijk behoedzame onderhandelingen begonnen tussen de AMEV en zijn pachters, wier rechten beschermd worden door de Pachtwet. De boeren willen weinig meer kwijt dan dat de AMEV, die ook elders veel land bezit, hun vervangende grond heeft aangeboden “met hetzelfde aantal hectaren onder de ploeg”.