Oppositie gedijt in huidige crisis tussen Israel en PLO

TEL AVIV,16 DEC. Premier Yitzhak Rabin en PLO-leider Yasser Arafat zijn met de ondertekening van de Israelisch-Palestijnse overeenkomst op 13 september aan een politiek avontuur begonnen waarvan het mislukken voor beide leiders en hun volken verschrikkelijke gevolgen kan hebben. Dat perspectief is nu, middenin de diepe crisis waarin het overleg tussen Israel en de Palestijnen over de invulling van de 'gaten' in de overeenkomst is beland, de beste garantie dat uiteindelijk de rede zal zegevieren.

De 'jongeren' van Rabin en Peres, die zo'n belangrijke rol hebben gespeeld in het geheime vooroverleg met de PLO, blijven optimistisch gestemd over de goede afloop van het vredesproces. Zij argumenteren dat het vooroverleg erger crises doormaakte dan waarvoor Israel en de PLO nu staan. In hun enthousiasme zien zij echter over het hoofd dat geheime diplomatie zich de luxe van het negeren van de publieke opinie kan veroorloven. Maar sedert de historische handdruk tussen Rabin en Arafat op 13 september heeft het autonomie-akkoord het Israelische en Palestijnse volk sterk in beroering gebracht. De emoties worden vrijwel dagelijks gevoed door doden en gewonden die in de strijd tussen de voor- en tegenstanders van de verzoening tussen Israeliërs en Palestijnen vallen.

Het is jammer, misschien zelfs een tragische fout, dat de architecten van de principe-overeenkomst tussen Israel en de PLO zoveel belangrijke zaken hebben opengelaten. De huidige crisis is daar het rechtstreekse gevolg van. Daardoor is de vaart uit het vredesoverleg geraakt. Er is een vacuüm ontstaan, waarin de oppositie tegen de vrede gedijt. Geen wonder dat de Israelische kolonisten aan het voorbijgaan van de door Yasser Arafat genoemde 'heilige datum' van 13 december, waarop een begin had moeten worden gemaakt met de terugtrekking van de Israelische troepen, messiaanse betekenis toekennen. De moslim-fundamentalistische tegenstanders van het vredesproces stuurden op die dag met explosieven volgeladen auto's in de Gazastrook de weg op om het niet-halen van de tijdslimiet te markeren.

Rabin en Arafat zijn er beiden verantwoordelijk voor dat het lot van de vrede in de handen van de anti-vredeskrachten komt te liggen. Nog een of meer bloedbaden en 'de straat' in Jeruzalem of Gaza schept een onhoudbare situatie voor het gezag.

Afgezien van de door Rabin thans zeer strak gestelde veiligheidseisen heeft hij weinig begrip opgebracht voor de Palestijnse psychologie. De vredeshoop in het Palestijnse kamp had hij als bezetter die geen spoor van verwoesting maar van verzoening wil achterlaten, moeten koesteren. Niet uit zwakte maar om het Palestijnse vredeskamp de kracht te geven de Palestijnse oppositie te overvleugelen. De aanhoudende militaire jacht op gezochte Palestijnse activisten en daarbij gemaakte blunders hebben bij de Palestijnen veel kwaad bloed gezet. Als er één reden is waarom Hamas zo sterk is of lijkt, is dat het wel.

In de ogen van veel Palestijnen heeft Arafat zich door Rabin diep laten vernederen. Daarom gaat Arafat nu hoogstwaarschijnlijk buiten het boekje van het akkoord en eist hij van Israel belangrijke veiligheidsconcessies aan de grensovergangen met Jordanië en Egypte. Arafat vecht voor zijn geloofwaardigheid en Rabin zou er alle belang bij moeten hebben zijn zwakke Palestijnse vredespartner daarin te steunen.

In het akkoord wordt bepaald dat Israel verantwoordelijk zal blijven voor de “verdediging tegen externe bedreigingen”. Rabin legt dat uit als exclusieve Israelische autoriteit over de grensovergangen met Jordanië. Arafat daarentegen wil op zijn minst Palestijnse inbreng langs de grensposten als symbool van de Palestijnse staat in wording. Met die opstelling heeft hij de Achilleshiel van Rabin getroffen. Misschien houdt de Israelische leider er rekening mee dat uit het huidige diplomatieke proces een Palestijnse staat kan groeien, maar dat is nog wat anders dan zich daar bij neer te leggen. In het akkoord is bepaald, naar voorbeeld van de akkoorden van Camp David, dat de onderhandelingen over de definitieve status van de autonomie-gebieden niet later dan in het begin van het derde jaar van de interim-periode beginnen. Wat Rabin betreft zet Arafat hem met zijn nieuwe eisen drie jaar te vroeg het mes op de keel. Met de Palestijnse vlag als symbool van het Palestijnse volk heeft Rabin geen moeite, maar met Palestijnse macht langs de grenzen wel. De opmerking van minister van buitenlandse zaken Peres vandaag, dat de PLO waarnemers bij de grensposten zou kunnen krijgen, biedt wellicht een uitweg uit de impasse.

Onder-opperbevelhebber generaal Amnon Shahak strooit vanavond in een vraaggesprek met de Arabische afdeling van de Israelische televisie een sprankje hoop over de verwarring bij veel Israeliërs. De moslim-fundamentalistische organisaties Hamas en Islamitische Jihad zullen volgens hem als puntje bij paaltje komt deelnemen aan het Palestijnse zelfbestuur. Uitsluitend de Israelische ontruiming van de Gazastrook en Jericho kan het bewijs van deze stelling leveren. Generaal Shahak twijfelt er niet aan dat deze terugtocht wordt uitgevoerd. Maar ook hij weet niet precies wanneer, en dat is wegens de belangrijke tijdsfactor nogal beangstigend.