Het uitzichtloze bestaan van Bosnische vluchtelingen

Impact, De drummer en de gitarist, Ned. 3, 23.20-0.08u.

Een radioprogramma met plaatjes. Zo kan de documentaire De drummer en de gitarist die de VARA vanavond uitzendt worden omschreven. Aan het woord komen Bosnische vluchtelingen die sinds geruime tijd onderdak hebben gevonden in de legerplaats Crailo. Ze praten over hun ervaringen, een enkeling huilt maar echt aangrijpend in de zin dat je adem stokt, nee dat kan van deze documentaire niet worden gezegd. Hetzelfde geldt voor de beelden. De interviews zijn opgenomen in stacaravans waarin de vluchtelingen zijn ondergebracht. Zo nu en dan worden beelden vertoond uit het door de oorlog verwoeste Bosnië.

De gitarist heet Sead Krusenic en is afkomstig uit Odzak in de provincie Posavina. Voor het uitbreken van de oorlog was hij muziekleraar. Zijn vrouw werkte als productie-manager in een schoenfabriek en ontwierp ook zelf schoenen. Hun verhaal en dat van de drummer Zemir Brkic is het verhaal van de tallozen die toen ook Bosnië onder vuur kwam te liggen het hoognodige inpakten en een veilig heenkomen zochten. En dat verhaal is ook even zovele keren verteld, opgeschreven of voor de buis uitgezonden.

Zemir Brkic vluchtte met behulp van een Kroaat naar Kroatië. Beiden gaven zich uit voor journalist, wat de vlucht enigszins vergemakkelijkte. De oorlog heeft hem wakker geschud, van het ene op het andere moment werd hij er zich van bewust dat hij en niemand anders zijn toekomst moest gaan bepalen. In tegenstelling tot zijn vader is hij opgehouden met denken over wat hij allemaal heeft meegemaakt. “Ik ben jong, ik wil leuke dingen meemaken. Als ik teveel nadenk word ik depressief,” zegt hij. De kijker blijft in het ongewisse als het gaat om de vraag of er voldoende opvang is voor vluchtelingen die psychisch in de knel zitten. Dat onderwerp komt in deze documentaire niet aan de orde.

Zemir werkt nu in een asbestverzamelbedrijf. Zijn vader heeft tijdelijk werk gevonden als visinpakker. Die heeft het nog steeds erg moeilijk met wat zich in hun voormalige woonplaats heeft voorgedaan. Met het feit dat mensen tot beesten werden en elkaar alszodanig te lijf gingen. “De onderlinge haat wordt groter, mensen zijn beesten geworden, allemaal nazi's. Hoe kan de wereld dit toelaten. Dat begrijp ik niet,” zegt de vader van Zemir.

Het is een verzuchting die velen al twee jaar slaken. De machteloosheid die Europa ten toon spreidt jegens dit door de oorlog geteisterde land heeft velen moedeloos gemaakt en heeft ertoe geleid dat 'oorlogsmoeheid' in de plaats is gekomen voor blijvende interesse. Dat had de maker van deze documentaire, Toni Boumans, kunnen weten. Vanuit die wetenschap had zij een ander soort documentaire moeten maken, één met een originele invalshoek. Misschien is het moeilijk na twee jaar oorlog: wat valt er nog te melden bovenop wat iedereen al weet? Boumans had naar dat nog op zoek moeten gaan.