Rotterdam dreigt te verdwergen

Op 1 januari 1997 zal de Stadsprovincie Rotterdam worden ingesteld. Bij de presentatie op 13 november van de lex specialis die de oprichting van de nieuwe provincie regelt hebben minister Dales en de bestuurders van Rotterdam en de andere Rijnmondgemeenten feestelijk het glas geheven. Daarna stelde de Noordhollandse Commissaris van de Koningin Van Kemenade, tijdens een congres de vraag waarom andere provincies wordt onthouden wat Rotterdam via een bijzondere wet krijgt. Is er wel zoveel reden tot tevredenheid of afgunst? Een bevestigend antwoord ligt niet voor de hand.

Tot de nieuwe provincie zullen behalve de bestaande Rijnmondgemeenten de 12 gemeenten in Rijnmond gaan behoren waarin Rotterdam wordt opgesplitst, want Rotterdam houdt in de huidige bestuursvorm op te bestaan. Daarmee zal Rotterdam over enkele jaren 12 burgemeesters, 36 à 48 wethouders en ongeveer 350 raadsleden hebben. Getallen om van te schrikken, omdat het in de huidige situatie soms al moeite kost 45 gekwalificeerde raadsleden en 7 à 8 voor hun taak berekende wethouders te vinden.

In het voorontwerp van wet is, op een enkele uitzondering na (haven en belasting), geen heldere taakverdeling tussen de stadsprovincie en de gemeenten te vinden. De lex specialis kiest voor een systeem waarbij van geval tot geval wordt bekeken (en zonodig uitgevochten) wat behoort tot taak van de gemeente en wat tot taak van de stadsprovincie. Zo bepaalt het voorontwerp dat de Commissaris van de Koningin belast is met handhaving van de openbare orde in geval van een ordeverstoring van 'meer dan plaatselijke betekenis'. Ook heeft hij het opperbevel bij brand en ongevallen van 'meer dan plaatselijke betekenis'.

Op het gebied van de ruimtelijke ordening meent het voorontwerp eventuele competentiegeschillen tussen gemeenten en de stadsprovincie te kunnen oplossen door het invoeren van een nieuw instrumentarium, het Integraal Strategisch Plan (ISP). In het ISP kan de provincie concrete beleidsbeslissingen opnemen over lokaties voor projecten van provinciaal belang. De in het ISP opgenomen concrete beleidsbeslissingen zijn bindend voor de gemeenten bij de vaststelling van bestemmingsplannen. Mocht een gemeente willen dwarsliggen, dan is de enige methode voor het provinciaal bestuur om regionaal-strategische projecten toch ontwikkeld te krijgen, gebruikmaking van het Nimby-wetsvoorstel (een voorgestelde wijziging van de Wet op de Ruimtelijke ordening) bedoeld om tijdige verwezenlijking van 'not in my backyard-projecten' af te dwingen.

Het verdient geen schoonheidsprijs dat het voorontwerp verwijst naar een instrumentarium dat nog geen wettelijke basis heeft (het Nimby-wetsvoorstel moet nog in de Eerste Kamer worden behandeld), maar afgezien daarvan biedt het wetsvoorstel geen echt snelle oplossingen, want een weigerachtige gemeente kan tegen een Nimby-aanwijzing van de provincie beroep instellen bij de binnenkort op te richten Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State.

De Raad van State krijgt het druk; het ligt voor de hand dat er discussie ontstaat over de vraag of er in de aanwijzing werkelijk een bovengemeentelijk belang aan de orde is. Dat laatste illustreert het voorontwerp al: het stadscentrum wordt daarin ondergebracht bij een van de twaalf nieuw te vormen gemeenten. Binnenlandse Zaken gaat kennelijk ervan uit dat het bestuur over het stadscentrum in principe een gemeentelijke; geen provinciale taak is.

Kan men al vraagtekens hebben bij de noodzaak Rotterdam in niet minder dan twaalf nieuwe gemeenten op te delen, hier neemt de verdwerging van Rotterdam groteske vormen aan. Het is moeilijk voorstelbaar dat het stadscentrum van het huidige Rotterdam dat op cultureel en economisch gebied een regionale, en soms zelfs nationale, uitstraling heeft en dat te kampen heeft met een opeenhoping van typisch grote-stadsproblemen (dak- en thuislozen, drugsverslaafden, straatprostitutie e.d.) over enkele jaren zal ressorteren onder een gemeente met een omvang van hooguit vijftigduizend inwoners en met - naar moet worden gevreesd - bestuurders van een navenant kaliber. Als het bestuur voor het stadscentrum niet net als de haven aan de stadsprovincie wordt toevertrouwd, hoort het voorontwerp in de prullenmand thuis.