Nederland, Frankrijk één front bij Gatt

Minister Bukman (landbouw) liet zich onlangs zeer kritisch uit over de Franse houding in de landbouwonderhandelingen. Maar Nederland voerde wel al maanden overleg met de Fransen over een gemeenschappelijke opstelling. Want beide landen hebben gelijklopende belangen te verdedigen.

BRUSSEL, 15 DEC. Nederland, na Frankrijk de grootste landbouwexporteur van Europa, heeft de afgelopen jaren verschillende malen tevergeefs geprobeerd om met Parijs afspraken te maken over een gezamenlijke opstelling in de GATT-onderhandelingen. Maar de Fransen wilden daarvan niets weten. Pas afgelopen oktober, na een gesprek tussen premier Lubbers en zijn Franse ambtgenoot Balladur, zijn er op hoog ambtelijk niveau in Parijs gesprekken tot stand gekomen over een eensgezind optreden.

Minister Bukman van landbouw heeft dat gisteravond gezegd in een toelichting op uitspraken van premier Lubbers over “vertrouwelijk overleg” met de Franse regering. Lubbers zei afgelopen weekeind, tijdens de Europese top in Brussel, dat is gesproken over een gezamenlijke strategie om de belangen van de Nederlandse zuivelindustrie te verdedigen in de onderhandelingen met de Verenigde Staten over vermindering van de gesubsidieerde landbouwexport.

Vorige week nog uitte Bukman scherpe kritiek op de harde opstelling van Frankrijk in de landbouwonderhandelingen. “De Franse methode is: zeg steeds dat je bereid bent om de hele boel onderuit te schoffelen, dan krijg je steeds je zin”. Minister Bukman blijft bij die kritiek, maar hij licht wel toe dat zijn negatieve oordeel over “de ontzaglijk afhoudende” opstelling van Frankrijk zich uitstrekt over de afgelopen zeven jaar, sinds de Uruguay-ronde over liberalisering van de wereldhandel van start ging.

Volgens Bukman hebben Frankrijk en Nederlands als grootste landbouwlanden binnen de Europese Unie gelijklopende belangen te verdedigen: er namelijk voor zorgen om zo'n groot mogelijke export in stand te houden. Daarom heeft Bukman al vrij snel na zijn aantreden in het najaar van 1990 kontakt gezocht het zijn toenmalige Franse ambtgenoot. Maar toen, en ook later, reageerde de socialistische regering afwijzend.

De Fransen vonden de Nederlandse opstelling in de GATT-onderhandelingen “veel te positief”, aldus Bukman. Ook pogingen om een gezamenlijke opstelling te kiezen in de interne Europese discussie over het plan-MacSharry over de hervorming van het gemeenschappelijke landbouwbeleid, wekten weinig belangstelling op.

In die afwijzende houding van Parijs kwam pas in de loop van dit jaar verandering, met het aantreden van de conservatieve regering-Balladur. Maar toen lag er al een akkoord met de Amerikanen op tafel over vermindering van de gesubsidieerde export. Onder druk van Frankrijk is de Europese Commissie de afgelopen maanden opnieuw gaan onderhandelen over dat zogeheten Blair House-akkoord, hetgeen vorig week leidde tot een vernieuwde overeenkomst. Die is terug te vinden als de landbouwparagraaf in het GATT-akkoord dat vandaag in Geneve is gesloten.

Bukmans opzet was om samen met de Fransen een gemeenschappelijke weg te vinden “door het hele onderhandelingsproces van de Uruguay-ronde”. Maar dat is niet gelukt en daardoor zijn de afgelopen jaren mogelijkheden verloren gegaan om “dingen goed te regelen”, aldus Bukman. “Mijn opvatting was: als je niet gezamenlijk optrekt, mis je kansen. Maar de Fransen zijn de kant op gegaan van repararen toen Blair House er eenmaal lag”.

Bukman heeft in het verleden herhaalde malen gezegd dat de (vorige) Franse regering heeft verzuimd om de gevolgen van de hervorming van het Europese landbouwbeleid op een behoorlijke manier aan de eigen boeren uit te leggen. Volgens ambtenaren reageerde Parijs lange tijd “paniekerig” op de veranderingen in het landbouwbeleid en op de onderhandelingen met de VS over liberalisering van markten. Men wist niet goed welke koers men moest varen en probeerde de zaken zoveel mogelijk af te houden. Pas na de zomer merkten ambtenaren van het Nederlandse ministerie van landbouw in Brussel een verandering in houding aan Franse zijde op. De indruk werd gewekt dat men open stond voor gesprekken.

Dat signaal werd via het ministerie in Den Haag doorgegeven naar premier Lubbers. Die had al een gesprek gepland met premier Balladur en heeft toen het onderwerp van de landbouw ook ter sprake gebracht. “Ik was daar volledig van op de hoogte”, aldus Bukman. Het gesprek tussen de beide eerste ministers leidde er toe dat enige tijd later hoge ambtenaren van Landbouw na Parijs afreisden voor nader overleg.

Dat gebeurde op een tijdstip dat de heronderhandelingen met de Amerikanen over Blair House in een cruciale fase terecht kwamen. Volgens Blair House moet de gesubsideerde export van landbouwprodukten over een periode van 6 jaar met 21 procent verminderen. Maar dank zij de onder Franse druk doorgevoerde aanpassing hoeft de Nederlandse zuivelindustrie haar uitvoer van kaas minder snel te verminderen dan oorspronkelijk was voorzien. Datzelfde voordeel hebben de Franse graanboeren.

Het verband tussen die verbetering van het Blair House-akkoord en het bilaterale overleg tussen Nederland en Frankrijk is dat Europees landbouwcommissaris René Steichen - die namens de Europese Unie de onderhandelingen met de Amerikanen voerde - de afgelopen maand werd geconfronteerd met een eenduidig wensenlijstje. “Als de twee grootste landbouwexporteurs hetzelfde geluid laten horen, mag je wel aannemen dat de onderhandelaar namens de Europese Unie daar goed naar luistert”, aldus Bukman.