Dublin: historische kans; Brits-Iers akkoord over vrede Ulster

LONDEN, 15 DEC. De Britse premier Major en de Ierse premier Reynolds hebben vanmiddag in de ambtswoning van Major een gezamenlijke verklaring ondertekend, die erop gericht is vrede te brengen in Noord-Ierland.

“Dit is een historische kans op vrede”, zei de Ierse premier voor 10 Downing Street. De bedoeling van de historische intentieverklaring van Major en Reynolds is om op termijn alle partijen in het verscheurde Ulster - inclusief de IRA en haar politieke vleugel Sinn Fein - om de tafel te krijgen voor besprekingen over zelfbestuur voor Noord-Ierland.

Of dat gebeurt, hangt af van de precieze bewoordingen van de nu getekende verklaring, die het onverzoenbare moeten verzoenen: garanties voor de protestanten in Ulster dat zij veilig zijn binnen de omarming van het Verenigd Koninkrijk en erkenning voor de (katholieke) nationalisten in de provincie dat ze mogen streven naar een herenigd Ierland.

Premier Major zal vanmiddag het Lagerhuis - en vanavond mogelijk, via de televisie, het hele Britse volk - toespreken over de precieze inhoud en intentie van het bereikte akkoord. Downing Street onderstreepte dat de verwachting niet dient te zijn dat onmiddellijk vrede uitbreekt. Eerder is sprake van “een eerste stap op weg naar mogelijke vrede”.

De cruciale vraag is of Sinn Fein in de tekst van de verklaring voldoende garanties vindt voor uitzicht op “zelfbeschikking” voor het Ierse volk om de wapens uiteindelijk neer te leggen. Premier Reynolds heeft eerder gezegd dat hij geen akkoord zou tekenen dat niet de kans bood dat Sinn Fein zover zou komen.

Aan de andere kant van de weegschaal ligt het oordeel van de unionisten. Wanneer die er in de kleine lettertjes zelfs maar een vermoeden van zouden krijgen dat ze op termijn door de Britten in de steek worden gelaten, zou het - in de woorden van dominee Paisley's rechterhand Peter Robinson - niet vrede met Kerstmis, maar erger geweld dan ooit met Kerstmis worden. De loyalistische paramilitairen die in efficiëntie snel op de IRA inlopen, hebben dat dreigement al geuit op het moment dat uitlekte dat de Britse regering maandenlang in het geheim met de IRA had onderhandeld.

Frequent telefonisch contact tussen de Britse en Ierse premier in de afgelopen twee dagen heeft uiteindelijk toch nog tot het tot stand komen van de verklaring geleid. Beide leiders zijn zich bewust van de immense politieke winst die het tot stand brengen van vrede in Noord-Ierland hun persoonlijk zou opleveren.

Het bereiken van een politieke oplossing wordt algemeen gezien als de enige optie, nu 25 jaar Britse militaire aanwezigheid in de provincie niet heeft verhinderd dat zo'n 3.000 mensen zijn gedood en tienduizenden door the troubles zijn beïnvloed.

Pag.5: De vraag is: heeft Sinn Fein IRA-commando's in de hand?

Het slagen van de poging valt en staat vooral met het aan boord brengen van Sinn Fein en haar militaire arm, de IRA. De Sinn Fein-leiders, Gerry Adams en Martin McGuinness, werden tot nu toe door de Britse regering als terroristen behandeld. Beiden zijn onder de anti-terreurwetgeving uitgesloten van het betreden van het Britse vasteland, hoewel geen van tweeën ooit is veroordeeld wegens betrokkenheid bij terreurdaden.

Sinds Adams besprekingen over een mogelijke politieke oplossing aanging met SDLP-leider John Hume, zijn zowel Dublin als Londen op de hoogte geweest van de inhoud daarvan. Aangenomen mag worden dat de tekst van de Major/Reynolds-verklaring dus met Adams en McGuinness is doorgenomen.

De vraag is nu in hoeverre die de IRA-commando's 'in het veld' in de hand hebben en kunnen dwingen tot het neerleggen van de bom en het machinegeweer. Britse inlichtingenbronnen melden, aldus The Financial Times vanmorgen, dat in militant-nationalistische gelederen intern een heftige strijd is uitgebroken over de vraag of het geweld beëindigd moet worden. Zeker is dat de politici met een dergelijke ontwikkeling rekening hebben gehouden en bereid zijn een mate van voortzetting van geweld te tolereren, zonder meteen te twijfelen aan de oprechte bedoeling van de nationalistische leiders.

Voor de reacties aan unionistische zijde hangt het welslagen van het akkoord vooral af van James Molineaux, leider van de Ulster Unionists. Die lijkt, anders dan de militante dominee Paisley en zijn twee mede-DUP-Lagerhuisleden, uitvoerig te zijn voorgelicht door John Major. In ruil daarvoor betoonde Molineaux zich vanmorgen niet bij voorbaat afwijzend over het akkoord, terwijl de DUP dat al veroordeelde als een poging de terroristen “af te kopen”.

“Dat is geen manier om vrede tot stand te brengen”, zei Peter Robinson (DUP). “Dat is het aanmoedigen van andere secties van de gemeenschap hier om precies dezelfde tactieken te gebruiken. Dat leidt niet tot vrede met Kerstmis, maar tot een opleving van het geweld met Kerstmis.”