Bertolucci zwelgt in beate overgave aan de Dalai Lama

Little Buddha. Regie: Bernardo Bertolucci. Met: Keanu Reeves, Ying Ruocheng, Alex Wiesendanger, Bridget Fonda, Chris Isaak. In: 25 theaters.

0 Tijdens het Amsterdamse documentairefestival (IDFA) werd In Search of Buddha van Paolo Brunatto vertoond, een in opdracht van de producent Jeremy Thomas vervaardigde documentaire over de totstandkoming van diens door Bernardo Bertolucci geregisseerde speelfilm Little Buddha. Stilletjes hoopte ik dat de documentaire me een handvat zou kunnen verschaffen tot begrip, een verdediging door Bertolucci van het fiasco van 35 miljoen dollar, dat ik een paar dagen eerder met verbijstering aanzag. Het kon toch niet bestaan dat de man die ons meesterwerken als Il conformista, Last Tango in Paris en Novecento schonk naast imposante publieksfilms als The Last Emperor en The Sheltering Sky, een bedachtzame intellectueel en cinefiel, zo'n niets zeggende, ondramatische, kinderlijk futiele prul aflevert als Little Buddha?

Brunatto's documentaire maakt het allemaal nog veel erger; Bertolucci heeft een staat van 'sereniteit' bereikt, die hem met blindheid slaat. Hij steekt wijsgerige boutades af als “leegte is vorm, vorm is leegte” en stottert als een schooljongen op audiëntie bij de Dalai Lama, deze verzoekend om zijn zegen uit te spreken over de film. De zoektocht naar een vader (denk aan La luna en La strategia del ragno) die als een rode draad door Bertolucci's oevre loopt, resulteert na een langdurige worsteling met inspirerende goeroes als Marx en Freud in een beate overgave aan de Boeddha, de Verlichte, de Ontwaakte.

De Gezalfde Jezus van Nazareth is niet ver weg meer in de ikonen die Bertolucci wijdt aan het leven van prins Siddhartha Gautama, met een stijve pruik op vertolkt door Hollywood-ster Keanu Reeves. De weg van de prins naar verlichting onder de vijgeboom wordt verbeeld als in een ouderwets bijbelepos, dat de wonderen uit het Nieuwe Testament letterlijk neemt. Direct na de geboorte van de latere Boeddha schieten er bloemen te voorschijn waar de zuigeling zijn voeten heeft neergezet. Ook zien we zeloten en een duivelse verleidster, die Mara heet, maar elke gewenste vorm aan kan nemen, van brandende pijlen tot het spiegelbeeld van de Boeddha.

Deze door cameraman Vittorio Storaro uiteraard virtuoos vormgegeven kinderfilm wordt doorsneden met een zielloze raamvertelling, die ons ontvankelijk moet maken voor de goede boodschap. In het grijsblauwe, kille Seattle klopt een giechelige delegatie van Tibetaanse monniken aan bij het huis van een architect (rockster Chris Isaak) en een wiskundelerares (Bridget Fonda) met de boodschap dat hun negenjarig zoontje vermoedelijk de reïncarnatie is van een aanzienlijke lama (leermeester). Om niet geheel duidelijke redenen nemen de ouders deze mededeling serieus en vader en zoon gaan met de monniken mee naar Nepal en Bhutan, waar zich nog twee kandidaten voor de gereïncarneerde ziel melden, een straatzangertje uit Katmandu en een adellijk meisje. In een aan de visuele schittering van The Last Emperor herinnerende scène, opgenomen in een verboden heiligdom in Bhutan, worden ze tenslotte maar alle drie als nieuwe lama's geïnaugureerd.

Het enige verband tussen de twee films in Little Buddha is dat de historische beelden als illustratie dienen van de voorlichting van de Amerikaanse jongen over het achtvoudig juiste pad. Die taak neemt een goedlachse lama op zich, gespeeld door de Chinese acteur Ying Ruocheng. Die was tijdens het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede nog onderminister van cultuur van de Volksrepubliek, maar lijkt nu veel op te hebben met de Tibetaanse zaak.

Overgoten met hemelse muziek uit de pen van Ryuichi Sakamoto (Wild Palms) brengt Bertolucci onverwachte troeven in stelling om de wereld rijp te maken voor onthechting. Over de belangrijkste blijkt hij niet meer te beschikken: de filmische kracht om westerlingen te betoveren, zo niet met verstandelijke dan toch met emotionele middelen.