Toekomstige rol van Zjirinovski is nog niet duidelijk

MOSKOU, 14 DEC. Dagen voor de definitieve verkiezingsuitslag en weken voor de eerste zitting van het nieuwe parlement is het nog erg vroeg om te bepalen wat de overwinning van de Russische ultranationalist Vladimir Zjirinovski in de praktijk zal betekenen. Van belang zijn Zjirinovski's programma, de uiteindelijke samenstelling van het parlement en de houding van president Jeltsin.

Het programma van Zjirinovski's Liberaal-Democratische Partij laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Behalve het door hem gewenste herstel van het Russische rijk, bestaande uit alle gebieden van de voormalige Sovjet-Unie, wordt een aantal concrete stappen genoemd. Voormalige Sovjet-republieken die Russische minderheden discrimineren zullen met economische sancties worden getroffen. De terugtrekking van voormalige Sovjet-troepen uit de Baltische landen en uit Oost-Europa zal worden vertraagd. Alle officieren uit het Russische leger zullen bij hun pensioen van de staat een woning krijgen. De 'amerikanisering' van de economie zal worden afgeremd. Op de Russische televisie zullen meer Russische presentatoren verschijnen, met blond haar en blauwe ogen. En belastingen gaan omlaag.

Voor de financiering van de plannen geeft de partij onder andere de volgende bronnen. De landen waar nog voormalige Sovjet-troepen zijn gelegerd zullen voor de terugtrekking daarvan moeten betalen. Alle Russische hulp aan het buitenland zal worden stopgezet, behalve die aan Servië en Irak. De terugbetaling van de schulden van de voormalige Sovjet-Unie zal worden beëindigd, want, zo vindt Zjirinovski, Rusland is niet aansprakelijk voor de schulden van de Sovjet-Unie. De export van wapens zal krachtig worden bevorderd, waarvoor de conversie van de militaire industrie dus onmiddellijk moet worden gestopt.

Minder duidelijk is nog op hoeveel geestverwante parlementariërs Zjirinovski kan rekenen om zijn programma uit te dragen. De helft van het aantal parlementszetels wordt verdeeld per district en die uitslagen komen nog maar langzaam binnen. De eerste resultaten zijn wel bemoedigend voor de nationalisten: zo won in St. Petersburg de uiterst nationalistische televisiepresentator Aleksandr Nevzorov nadat een partijgenoot van Zjirinovski zich had teruggetrokken. De twee 'hervormingsgezinde' kandidaten in hetzelfde kiesdistrict waren intussen doorgegaan met elkaar te bestrijden.

Pag.5: Jeltsin heeft de sleutel

Om een werkbare meerderheid in het parlement te krijgen zullen de nationalisten waarschijnlijk moeten samenwerken met de communisten en eventueel ook met de conservatieve Agrarische partij. In een eerste reactie heeft de leider van de Communistische Partij, Zjoeganov, gezegd “geen gemeenschappelijke basis” te zien met de partij die herstel van Rusland binnen de oude grenzen van de Sovjet-Unie nastreeft. De leider van de hervormingsgezinde partij Rusland Keuze, Gajdar, heeft gisteren de communisten in een interessante sleutelpositie gebracht door ze op te roepen deel te nemen aan een 'anti-fascistische coalitie' tegen Zjirinovski.

Als de machtsverhoudingen binnen het nieuwe parlement eenmaal duidelijk zijn, ligt de uiteindelijke beslissing over de rol van Zjirinovski bij president Jeltsin. De macht van het nieuwe parlement is namelijk maar beperkt. De president kiest volgens de zondag aangenomen grondwet de eerste minister. De president kan nieuwe verkiezingen uitschrijven als het parlement zijn keuze drie keer verwerpt. En als het parlement een wetsvoorstel wil doordrukken tegen de zin van de president in, moet daarvoor een tweederde meerderheid zijn in de Staatsdoema (tweede kamer) en zelfs een driekwart meerderheid in de Federatieraad (eerste kamer).

Jeltsin zou kunnen proberen Zjirinovski te negeren en het huidige pro-Westerse hervormingsbeleid door te zetten. Dit draagt het risico in zich dat de oude slepende machtsstrijd tussen regering en parlement, die Jeltsin met de verkiezingen juist had willen oplossen, wordt hervat. Als dit conflict weer uit de hand loopt zal het leger hem waarschijnlijk niet nog eens te hulp komen. Als het bij verbale strijd blijft, zal oppositieleider Zjirinovski zich een ideale uitgangspositie verwerven voor de volgende, veel belangrijkere verkiezingen: die voor het presidentschap.

Een andere mogelijkheid is de nationalisten een of meer plaatsen in een coalitie-regering aan te bieden. Hoewel de huidige hervormingsgezinde ministers samenwerking met een 'fascist' meteen hebben uitgesloten, heeft Jeltsins woordvoerder al gezegd dat er delen in Zjirinovski's programma zijn die overeenkomen met die van de president. Onduidelijk is in hoeverre de nationalisten dan hun plannen kunnen uitvoeren.

De president zelf houdt zich intussen nog stil. Misschien beraadt hij zich op de omvang van zijn mandaat. Want behalve de uitslag van de parlementsverkiezingen kan ook de goedkeuring van de grondwet niet bepaald worden opgevat als een blijk van vertrouwen in zijn leiding. Ook Zjirinovski had om een ja gevraagd.