Rotterdam maakt zich op voor de finale Opzoomerdag

De 'Opzoomerdag' op 28 mei volgend jaar vormt de climax en tegelijk de afsluiting van de Rotterdamse sociale vernieuwing. Er wordt nu al druk geoefend voor de feestdag.

ROTTERDAM, 14 DEC. Hij waggelt nog wat onhandig rond in zijn gele bol van schuimrubber. Verkleed als 'Oppie Opzoomer', de mascotte van de Rotterdamse sociale vernieuwing, leidt speeltuinwerker H. Raghoebier aarzelend de wethouder, vrijwilligers en speeltuinwerkers in polonaise door het auditorium van het Rotterdamse politiebureau. Onder het zingen van het 'Opzoomerlied': “Opzoomeren, opzoomeren / We maken korte metten met de troep en de sjagrijn.”

Voor Raghoebier was het gisteravond generale repetitie voor 'Opzoomerdag', de afsluitende feestdag van de sociale vernieuwing in Rotterdam. Op 28 mei 1994, zal hij zijn opwachting maken aan de Coolsingel en door de binnenstad hossen. Het zal heet worden in dit pak, verwacht Raghoebier terwijl hij het zweet van zijn voorhoofd wist. Hij kan maar beter in training gaan.

In de rest van Nederland is sociale vernieuwing vooral onderwerp van ambtelijke nota's, maar in Rotterdam, de stad die de term heeft uitgevonden, is het meer. Een golf van positief denken spoelt door de stad, meent G. de Kleijn, de projectleider sociale vernieuwing in Rotterdam. Dat blijkt uit zoveel dingetjes. Neem nou zo'n 'Goed Nieuws Show' die vanavond in het wijkgebouw van Spangen wordt georganiseerd. Daar is kommer, kwel en kankeren verboden; Spangenaren mogen onder leiding van de kerstman alleen vertellen waarom het zo leuk wonen is in Spangen.

Dat positieve denken moet ook vooral blijken op de 'Opzoomerdag' op 28 mei, climax en afsluiting van de Rotterdamse sociale vernieuwing. In wijkgebouwen en zalencentra worden sinds vorige maand voorbereidingen getroffen. Gisteravond in het auditorium van het politiebureau bezon men zich bijvoorbeeld op de actie 'Naar de Speeltuin'. Onder leiding van een 'speelmeester' van de politie, de FNV of het havenbedrijf moeten honderden vrijwilligers op één dag acht speeltuinen vernieuwen.

De acht 'speelmeesters' nemen in het auditorium om de beurt op een 'wipkipje' plaats en vertellen vanaf die positie de zaal over hun plannen. Nieuwe drinkfonteinen, speelforten, kabelbanen of uitkijktorens. Op gezette tijden klinkt het Opzoomerlied en wordt een polonaise aangeheven: 'Pak een bezem / Veeg je straatje / plant een struik voor je deur.' “Een paar jaar geleden hadden dit soort positivo's toch volstrekt voor gek gestaan?” zegt De Kleijn, terwijl hij liefdevol naar zijn zingende vrijwilligers kijkt.

'Opzoomeren' is het motto van de sociale vernieuwing in Rotterdam. Het is genoemd naar de Opzoomerstraat in het Nieuwe Westen. Daar stelden de bewoners in 1988 op eigen initiatief corvées in om de staat te vegen. Ze hingen bloembakken aan de gevels en klaagden zo vaak over de plaatselijke dealers dat de politie ten lange leste de drugspanden ontruimde. Sindsdien is 'opzoomeren' in Rotterdam een zelfstandig werkwoord. Iedereen die zijn eigen straat veegt, doet aan 'opzoomeren'. De gemeente beloont dat met een 'Opzoomerzegel', waarmee de straten een dienst naar wens kunnen bestellen: bloembakken of extra surveillance door de politie.

Op 28 mei volgend jaar moet deze nieuwe burgerzin tot uiting komen in een massaal vegen en timmeren, harken en verven in de oude wijken. Tegelijk wordt dan het projectbureau sociale vernieuwing opgeheven. Als het enthousiasme in de oude wijken werkelijk zo groot is als het projectbureau hoopt, zal Rotterdam die dag in het geel zijn gehuld. Er worden zeshonderd straten geveegd en driehonderd scholen krijgen elk duizend gulden om hun schoolplein naar eigen wens te verfraaien. Op de stadspleinen komen tenten waar na afloop een wijkdiner wordt gehouden en een wijkorkest speelt. Op zes pleinen komt een permanente 'Duimdrop', een portocabin die is omgebouwd tot snoepwinkel. Een bejaarde Rotterdamse banenpooler moet van daaruit toezien op de veiligheid op het plein.

“Pleinen die nu geterroriseerd worden, krijgen we zo met serpetine, toeters en snoep terug in de stad”, verwacht Kleijn. Het zal het laatste wapenfeit van de sociale vernieuwing zijn, want na Opzoomerdag is zijn projectbureau opgeheven. In het ambtenarenapparaat heeft het zijn sporen nagelaten, denkt Kleijn. Regels worden ontdoken waar ze in de weg staan, de verkokering tussen de diensten is doorbroken en 'initiatieven van onderop' worden gehonoreerd.

Of de nieuwe ambtenaar en de nieuwe burgerzin beklijft na 28 mei, is de vraag. De Kleijn heeft veel vertrouwen in de duurzaamheid van zijn 'enthousiaste gele netwerk', maar het Opzoomeren wordt nog vooral door oudere, autochtone Rotterdammers gedragen. Blanke Rotterdammers die hun allochtone buren een bezem in handen drukken, dat kan snel een paternalistische indruk maken, beseft ook Kleijn. Er is inmiddels een moskee die een speeltuin heeft geadopteerd en “het Opzoomeren gonst ook door andere liberale moskees”, denkt De Kleijn. Maar vanavond wordt het Opzoomerlied nog in polka-ritme gezongen.