VLADIMIR ZJIRINOVSKI; Racist en demagoog

Ruslands Hitler is hij wel eens genoemd, Vladimir Zjirinovski, de leider van de zeer onliberale Liberaal-Democratische Partij die volgens de voorlopige uitslagen op de tweede en wellicht zelfs op de eerste plaats is geëindigd in de Russische parlementsverkiezingen van gisteren.

Van Vladimir Zjirinovski is niet zo erg veel meer gehoord sinds hij bij de Russische presidentsverkiezingen van 1991 bijna zes miljoen stemmen kreeg en op de derde plaats eindigde. Dat was een hele schrik nog, want in de campagne voor die verkiezingen had Zjirinovski bepaald onbeschaamd de ultra-nationalistische trom geroerd, met zijn pleidooien - bijvoorbeeld - voor een herstel van Rusland binnen de grenzen van het tsarenrijk, dus met inbegrip van niet alleen de weggelopen Baltische landen, maar zelfs van Polen en Finland.

Hij was even weg, maar is nu in volle glorie terug: de naam Zjirinovski zullen we nog veel horen, in de nabije toekomst. Die pleidooien voor de grenzen van het oude tsarenrijk heeft hij in de huidige campagne niet herhaald, maar er zijn niet veel aanwijzingen die erop duiden dat Zjirinovski zich de afgelopen twee jaar veel realpolitische wijsheid heeft toegeëigend. In Tallinn joeg hij in de zomer van vorig jaar de Esten de stuipen op het lijf door hun land te bestempelen als “een historische anomaliteit”, hun het advies te geven “net als in 1944 met vissersboten naar Zweden te vluchten voor het te laat is” en te dreigen elke Est die dat advies zou negeren in een nieuwe Goelag op te sluiten. De Russische minderheid in Estland kreeg het advies zich voor haar toekomstige heersersrol ook enkele opofferingen te getroosten: “Het is een nobele daad een paar duizend Russen op te offeren om 900.000 Esten te laten verdwijnen. Het heeft ook geen zin te jammeren over 13.000 in Afghanistan gesneuvelde Russen, want dank zij hen zijn er nu een miljoen Afghanen minder.”

In Litouwen had hij vorig jaar een andere boodschap: “Ik zal ons kernafval langs onze grenzen begraven. Ik zal het kernproefgebied Semipalatinsk in dit gebied vestigen. Jullie zullen allemaal sterven aan ziekten en straling.” Tegen de Finse krant Iltalehti zei hij Finland “zonder bloedvergieten” te zullen heroveren, want Finland behoorde tot het tsarenrijk en was door Lenin “illegaal weggegeven”. Voor de Letten had hij deze boodschap: “Als wij aan de macht komen bestaat Letland geen drie dagen meer.”

De nu 47-jarige, in Kazachstan geboren Zjirinovski droomt van een Groot-Russisch Rijk dat weliswaar niet langer ook Polen en Finland moet omvatten, maar in elk geval de grenzen van de oude Sovjet-Unie moet hebben. Hij is een racist (“We zullen met minderheden afrekenen zoals Amerika met de Indianen en Duitsland met de joden heeft afgerekend”), een populist, een demagoog, een clown en een schreeuwlelijk, wiens uitspraken hem in de meeste landen in de wereld ofwel in het gevang ofwel in de extreme marges van het politieke krachtenveld zouden hebben gebracht. Niet in Rusland. Daar spreekt de kern van zijn boodschap - de beëindiging van de vernederende degeneratie van Rusland van supermacht tot bedelaarsnatie - velen aan.

Met gespierde taal en woeste tirades heeft Zjirinovski, een jurist die nooit partijlid is geweest, ingespeeld op de desillusie die Rusland de afgelopen jaren is gaan domineren. Op binnenlands gebied hamerde hij tijdens de campagne - een campagne als een wervelwind, gefinancierd uit ruime maar nooit geïdentificeerde bronnen - vooral op een krachtig presidentschap en criminaliteitsbestrijding door snelrecht - met onmiddellijke executie van terdoodveroordeelden.

Hoe groot de kans is dat Zjirinovski in Moskou werkelijk macht in handen krijgt is nog niet duidelijk. In een eerste reactie op zijn zege zei hij gisteravond zich niet te zullen verzetten tegen het aanblijven van premier Tsjernomyrdin, als Jeltsin dat wenst, hetgeen wellicht betekent dat het met de machtshonger van Vladimir Zjirinovski misschien nog meevalt. Maar hoe dan ook: zijn zege is een teken aan de wand.