Ontwerp voor Gatt-akkoord 'vandaag rond'

GENÈVE, 13 DEC. De kans op een wereldhandelsakkoord is aanzienlijk toegenomen nu vannacht in Genève de netelige kwestie van de Amerikaanse anti-dumpingwetgeving is opgelost. In kringen van de GATT (Algemene overeenkomst over tarieven en handel) gaat men ervan uit dat de complete ontwerptekst vandaag aan het eind van de middag gereed is.

Het ligt in de bedoeling dat de afspraken die de 115 GATT-landen onderling maken over verlaging van de importtarieven morgenmiddag worden vastgelegd in een bijlage bij het ontwerp-wereldhandelsakkoord.

De Europese ministers van buitenlandse zaken, handel en landbouw kunnen zich vanmiddag, tijdens hun bijeenkomst in Brussel, over de ontwerptekst buigen. Zij krijgen een toelichting van Europees commissaris sir Leon Brittan (buitenlandse handel). In Washington werd bekend dat de Amerikaanse president Clinton gisteren telefoongesprekken over de GATT-onderhandelingen heeft gevoerd met de regeringsleiders van Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland.

Aanvankelijk verliepen de onderhandelingen dit weekeinde in een crisissfeer. Maar terwijl Brittan en de Amerikaanse handelsafgezant Mickey Kantor vrijwel onafgebroken met elkaar beraadslaagden over de onderlinge conflicten, bereikte GATT-topman Peter Sutherland afgelopen nacht op de belangrijkste punten een doorbraak in de multilaterale onderhandelingen. Uitgezonderd van goedkeuring zijn de passages in de ontwerptekst over audio-visuele produkten, maritiem transport, subsidies voor de vliegtuigbouw en de GATT-geschillenregeling, waarover de Europese Unie en de VS nog van mening verschillen. Door vandaag de ontwerptekst af te ronden zet Sutherland zware druk op de EU en de VS om hun problemen uit de weg te ruimen.

In de vannacht opgeloste kwestie van de anti-dumpingwetgeving hadden de VS geëist dat zij ook onder een nieuwe GATT-overeenkomst vrijwel volledige vrijheid zouden behouden om heffingen te leggen op importgoederen die onder de 'normale' prijs worden verkocht. Vooral de Aziatische landen verzetten zich hier fel tegen, omdat zij vrezen de voordelen van lagere handelsbarrières door anti-dumpingheffingen weer te verliezen. De VS hebben in de compromis-tekst op een aantal punten hun zin gekregen.

Directeur-generaal Peter Sutherland had persoonlijk de leiding genomen over de onderhandelingen, waarbij naast de EU, de VS, Japan en een aantal andere betrokken landen aanwezig waren. Volgens bronnen bij de GATT heeft Japan “enige reserve” getoond over het compromis, maar zal het wel akkoord gaan.

Na het akkoord over anti-dumping leek vanmorgen vroeg de impasse doorbroken en werd ook overeenstemming bereikt over het gevoelige onderwerp van de handel in textiel en kleding.

Pag.13: Geen akkoord over financiële diensten

Ook op een aantal andere belangrijke onderdelen van het nieuwe wereldhandelsakkoord werd overeenstemming bereikt. Daaronder is de tekst over de vorming van een Multilaterale Handelsorganisatie, waarin de GATT moet opgaan. De nieuwe organisatie krijgt een sterkere positie, waardoor de naleving van de spelregels voor een vrijere wereldhandel beter kan worden gewaarborgd.

Over de financiële diensten onderhandelen de VS nog met een aantal Aziatische landen. De VS willen hun thuismarkt voor banken en verzekeringsmaatschappijen uit die landen slechts openstellen voor landen die zelf ook hun markt liberaliseren. Uitblijven van overeenstemming hierover kan volgens GATT-kringen nog tot een aanpassing van het ontwerp-wereldhandelsakkoord leiden.

Directeur-generaal Peter Sutherland van de GATT had zich eind vorige week als doel gesteld zondag om middernacht het concept van een wereldhandelsakkoord gereed te hebben. Dat bleek niet haalbaar, ofschoon ambtenaren en diplomaten hun onderhandelingen dag en nacht voortzetten.

Het zag er gisteren in een eerder stadium nog niet naar uit dat een GATT-akkoord over liberalisering van de wereldhandel binnen handbereik was. Bilaterale problemen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten over audio-visuele produkten, subsidiëring van de vliegtuigindustrie en het maritiem transport overschaduwden de onderhandelingen volledig. Het was vanochtend nog onduidelijk of tijdig een oplossing kan worden bereikt. Dat wil zeggen voor de uiterste datum van 15 december, wanneer het onderhandelingsmandaat van president Clinton voor de wereldhandelsbesprekingen afloopt. Onderhandelaars van beide partijen spelen nadrukkelijk met de gedachte de kwesties van audio-visuele produkten, maritiem transport en vliegtuigsubsidies buiten een GATT-overeenkomst te houden. De EU en de VS zouden dan na afloop van de 'Uruguay-ronde' moeten proberen alsnog tot een oplossing te komen.

Sir Leon Brittan en Mickey Kantor waren zaterdag naar Genève gekomen om een mislukking van de GATT-onderhandelingen, ook wel aangeduid als 'Uruguay-ronde' te voorkomen. Ook de Japanse minister Tsutomu Hata was naar de Zwitserse stad gereisd, evenals de Canadese minister van handel Roy Maclaren. Het overleg van deze vertegenwoordigers van de vier grootste handelsblokken leverde geen zichtbaar resultaat op. Minister Hata kon GATT-topman Sutherland nog geen toezegging doen over de in eigen land omstreden opening van de rijstmarkt.

Sutherland verklaarde gisteren het “onvoorstelbaar” te vinden wanneer de 'Uruguay-ronde' zou stuklopen op kwesties waarvan het belang “volledig verbleekt” bij wat voor de gehele wereldeconomie op het spel staat. Hij doelde klaarblijkelijk op de bilaterale conflicten tussen de EU en de VS. Sutherland wees op de bijzondere verantwoordelijkheid van de leiders van de grote industrielanden, van wie hij de Amerikaanse president Clinton als enige met name noemde. “De grote landen moeten erkennen dat zij moeten onderhandelen en niet dicteren”, zo zei hij.

Op het gebied van de audio-visuele produkten blijf de Amerikaanse eis dat de Europese landen een deel van de heffingen op bioscoopkaartjes en (lege) videocassettes afdragen aan Amerikaanse filmproducenten en acteurs voor de Europese Unie “onbespreekbaar”. De VS menen recht te hebben op een vergoeding op grond van het copyright. De EU ziet de heffingen, waarvan de opbrengst in onder andere Frankrijk voor subsidiëring van de filmindustrie wordt aangewend, als belastinginkomsten.

Van Amerikaanse zijde werd het afgelopen weekeinde gesuggereerd geen afspraken in GATT-verband te maken over subsidies aan de vliegtuigindustrie. Dat standpunt is mede ingegeven door een sterke industriële lobby. Deze prefereert de bestaande bilaterale overeenkomst tussen de EU en de Verenigde Staten. Zij vreest een strenger GATT-regime voor indirecte Amerikaanse subsidies (via defensie-orders). Het Europese Airbus zou daarentegen kunnen profiteren van een bepaling in het wereldhandelsakkoord, dat landen niet meer kunnen worden aangesproken op in het verleden verstrekte subsidies.

Europese landen als Griekenland en Denemarken geven er de voorkeur aan geen multilaterale afspraken te maken over het zeetransport, zolang de Verenigde Staten hun markt niet verder willen openstellen. Zij vrezen anders dat een wereldhandelsovereenkomst slechts het Amerikaans protectionisme in deze sector zal sanctioneren.