Hoe te kiezen was even relevant als wie te kiezen

MOSKOU, 13 DEC. Twintig minuten had Galina Petrova gistermiddag nodig om haar stem uit te brengen en daarmee deed de 62-jarige gepensioneerde het nog redelijk vlot. Er waren in stembureau nummer 7 van het kiesdistrict 202 ook Moskovieten die er een half uur voor namen. Het ging dan ook om het invullen van vijf verschillende stembiljetten per persoon, met elk hun eigen regels.

Naast het gebruikelijke probleem bij democratische verkiezingen - wie te kiezen? - speelde gisteren in de 97.000 stemlokalen van Rusland een tweede kwestie: hoe te kiezen? Op de televisie zijn de afgelopen weken mini-cursussen stemmen vertoond, in de lokalen zelf hingen aanplakbiljetten met de procedure, medewerkers van de stembureaus gaven van achter hun tafeltjes uitleg en kiezers beraadslaagden onderling. Zo kwamen ze er uiteindelijk samen uit.

Galina Petrova had alle vijf stembiljetten uitgespreid op de vensterbank in de gang van de school die gisteren stembureau nummer 7 vormde. Alle schoolbankjes in het enige geopende lokaal waren namelijk al door puzzelende kiezers bezet. De drie stemhokjes, afgeschermd met een soort douchegordijntjes, werden nauwelijks gebruikt.

'Accepteert u de grondwet van de Russische Federatie?', zo luidde de vraag op het eerste papier. Galina wilde ja antwoorden en dus moest ze nee aankruisen. Zo stond dat in de toelichting. Ze las hem voor de zekerheid nog een tweede keer en vroeg haar vriendin: “Svetla, begrijp jij het?” Svetla begreep het: wat je niet wilt moet je wegstrepen.

Het tweede papier bevatte de namen, geboortedata, beroepen en woonplaatsen maar niet de partijen van zestien personen die namens dit district in de Staatsdoema, de tweede kamer van het nieuwe parlement, wilden worden gekozen. Hier moest niet het ongewenste worden aangestreept, maar de kandidaat van voorkeur. Galina stemde op Artjom Tarasov, die heeft beloofd recht en orde te herstellen. Tarasov is een bekende naam in Moskou: hij werd in 1988 een van Ruslands eerste miljonairs. Een andere bekende op de kandidatenlijst was de journalist Aleksandr Minkin, die in zijn krant Moskovski Komsomolets lovende artikelen over zijn eigen kandidatuur heeft geschreven.

Op een groter en dubbelgevouwen papier stonden vervolgens de namen van de dertien partijen die in alle districten meedongen naar zetels in de Doema, plus de namen van hun belangrijkste drie kandidaten. Hier moesten niet de kandidaten maar de partijen worden aangekruist. Galina wilde voor een 'democratische' partij stemmen, maar daarvan waren er bij deze verkiezingen ten minste vier en nog twee andere dragen het woord democratisch in hun naam.

Ten slotte volgden nog de kandidatenlijsten voor de Federatieraad (de eerste kamer van het nieuwe parlement) en voor de nieuwe Moskouse gemeenteraad. “Het is niet echt moeilijk, je moet alleen alles zorgvuldig lezen”, oordeelde Galina na afloop, toen ze de paperassen weer bij elkaar had gezocht. Ze kreeg de stapel niet in één keer door de gleuf van de stembus.

Vadim Sjerbakov, een 35-jarige wetenschappelijk medewerker, was wel binnen tien minuten klaar. Hij had diverse uitzendingen voor politieke partijen gezien die de afgelopen weken op de televisie zijn verschenen. Daarnaast is Sjerbakov een fervent krantelezer. De kiezers die hij kent hebben zich vooraf goed geïnformeerd over de keuzemogelijkheden. “Natuurlijk, iedereen probeert toch te begrijpen wat er in het land gebeurt?”

Sjerbakov werkte lijst voor lijst vlotjes af. Hij stemde tegen de nieuwe grondwet, omdat die volgens hem in alle rust door het nieuwe parlement moet worden goedgekeurd en “niet hier in tien minuten door mij”. Hij koos de onafhankelijke econoom Grigori Javlinksi, die “eerlijk en intelligent” is, en uit de lijst onafhankelijke kandidaten koos hij journalist Minkin: “Een fris gezicht.” Op de lijst voor de federatieraad stond één van zijn favoriete schrijvers, dus die keuze was ook niet moeilijk. Alleen op het formulier voor de Moskouse gemeenteraad kruiste krantelezer en televisiekijker Sjerbakov het hokje 'geen van allen' aan: hij had van geen van de kandidaten ooit gehoord.

Noch Galina Petrova, noch Vadim Sjerbakov noch iemand anders in stembureau 7 is representatief voor de 107 miljoen stemgerechtigden in Rusland. Betrouwbaar opinie-onderzoek ontbreekt. En bijna de helft van de kiezers bezocht helemaal geen stembureau.