Haagse politici lopen vooral met zichzelf te koop

AMSTERDAM, 13 DEC. Ingeklemd tussen mensendrommen die de Hiswa en Holiday on Ice bezochten, stemden honderden congresgangers van de PvdA over de kandidaten die tot de 'etalage van de partij' mogen behoren. Even leek de Amsterdamse RAI op een markt waar PvdA-politici zich aanprezen met hun pamfletten voor hogere plaatsen op de lijst. 'Rob van Gijzel: wat goed is moet blijven', kopte het affiche voor het onverkiesbare geplaatste PvdA-Kamerlid. 'Wij steunen Gerrit Valk, steunt U ons', zo klonk de oproep voor het Tweede Kamerlid Valk die met zijn onverkiesbare plaats 49 geen genoegen nam. Op zijn reclamebiljet houdt de buitenlandspecialist van de PvdA een kaart van Europa hoog en wijst hij naar de lappendeken op de Balkan.

Valk was de afgelopen jaren in Bosnië, Kosovo en Koerdisch Irak. 'Het buitenland is te groot voor Van Traa alleen', luidt zijn noodkreet. De creativiteit bleef zonder resultaat, Valk bleef onverkiesbaar. PvdA-voorzitter Rottenberg kreeg de kandidatenlijsten voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement er bijna ongeschonden door.

Er dreigde bloed te vloeien bij de stemmingen over de lijsten, getuige de vaak intense lobby's van sommige Kamerleden. In de dagen voor het congres lieten ze folders voor zichzelf drukken, met plastic tassen kwamen ze naar de RAI waar medestanders voor de verspreiding zorgden. Een aanhanger van het PvdA-Kamerlid T. Witteveen achtervolgde congresgangers vrijdagavond tot in de eetzaal met een kaartenactie, maar werd weer weggestuurd.

Vrouw, regio, jongere, milieu: alle mogelijke factoren telden mee. Hooggestemde idealen moesten even plaats maken voor de eigen carrière, even liepen enkele Haagse politici vooral te koop met zichzelf. Congresgangers werden bestookt met stapels papier maar ze volgden vooral hun voorzitter die van de lijstsamenstelling geen “assemblée van lobby's” wilde maken. Het PvdA-congres had geen trek in een “bingo-dag” waarin het maken van de lijst een 'loterij' zou worden en bracht slechts drie wijzigingen aan. De minderhedenspecialist T. Apostolou ging van plaats 37 naar 22, de voorzitter van de Jonge Socialisten S. Dijksma maakte een sprong van 41 naar 34 en op de Euro-lijst verhuisde M. van Putten van negen naar zes.

Het congres schikte zich in de kandidatenlijst van Rottenberg omdat het een dag tevoren al een overwinning op de partijtop had behaald. Het dubbelmandaat (tussen Tweede Kamer en Europees Parlement) ging niet door, zodat minister H. d'Ancona een keus moest maken tussen een van de twee parlementen. Even leek het erop dat de tweede op de Euro-lijst, het Tweede Kamerlid F. Castricum, de PvdA-karavaan naar Europa zou moeten leiden. Maar d'Ancona koos voor Europa en bespaarde de PvdA-top het zoeken naar een andere lijsttrekker. “Ik wil de zaak op scherp zetten”, zei Rottenberg in zijn eerste reactie op het congresbesluit. Maar hij bond gauw in toen hij de politieke calculatie maakte. Als hij zou proberen om alsnog het dubbelmandaat er door te drukken, bestond het risico dat een gepikeerd congres de hele lijst overhoop zou halen. Rottenberg boog, hij incasseerde een tik om twee vrijwel ongeschonden kandidatenlijsten te oogsten.

Toch bleven veel lobbyisten hardnekkig volhouden, een enkeling had de moed voor een gênante vertoning. Zo hield de congresafgevaardigde van de afdeling Kesteren een vurig pleidooi voor de Europarlementariër A. Goedmakers die onverkiesbaar, op plaats vijftien, van de Euro-lijst was gezet. Hij hield het congres een lange lijst met kwaliteiten voor, totdat velen merkten dat de pleitbezorger tevens de partner van het parlementslid is. “Wat erg! Oh, hoe is dit mogelijk”, klonk het hier en daar. Kesteren zette Goedmakers in tegen Castricum op plaats twee. De uitslag: Castricum 88,9 procent, Goedmakers 11,1 procent. Kesteren hield vol, zette Goedmakers nog een paar keer tevergeefs in tot zij belandde waar ze begon: onderaan, op plaats vijftien.

Ook de vaststelling van de Kamerlijst zorgde voor enige folklore, met name door toedoen van enkele jongere socialisten. “Heeft U Jurrasic Park gezien: laat fossielen waar ze zijn. Bij de eerste dertig staat niet één jongere. Is dit de PvdA? Stem op een jongere, maakt niet uit wie”, zei een pleitbezorger van de Jonge Socialisten (JS), de jeugdorganisatie van de PvdA die geregeld in onmin leeft met de moederpartij. JS-voorzitter, de 22-jarige S. Dijksma, noemde het kabinetsbeleid “a-sociaal” maar vocht voor een betere plaats dan haar met 41 was toebedacht.

Aangespoord door een jonge socialiste die met haar handtas op het spreekgestoelte sloeg, zette het congres Dijksma na een reeks stemmingen op plaats 34. De dissidente toon van Dijksma kon de PvdA-top moeilijk storen want de prima donna op de lijst (plaats vier) werd de ex-vakbondsvrouw K. Adelmund die het WAO-besluit van Kok ooit fel bekritiseerde. Het congres steunde haar hoge plaats met een staande ovatie. Adelmund werd gevierd als verloren dochter die terugkeerde in de schoot van de sociaal-democratie.

Met het beeld van verzoening en harmonie wil de PvdA zich opmaken voor de slag om de kiezer. Luid applaus voor Kok, een rode roos voor elke kandidaat en twee elkaar zoenende partijvoorzitters waren de uiterlijke tekenen van een partij die een 'vernieuwingsproces' onderging. Het PvdA-kader volgt de leider die met het vernieuwde kandidatenteam de marathon van drie verkiezingen wil winnen.

Alleen de afdeling Nieuw-Ginneken kampt met flinke ademnood en deelde pamfletten uit die in de papierhoop van de lobbyisten bijna verloren gingen. De kop luidt: 'bij 25 procent verlies aan kamerzetels; PvdA-top ..... stap op'.