Afstandelijke blik op Finse meisje in ban van demonen

'Bestaan er nog grootouders' wordt vanavond uitgezonden, Ned 3, 19.22-19.58u. Op de Vandaagpagina staat een bespreking van deze film.

AMSTERDAM, 13 DEC. Een van de opmerkelijkste films van het zesde International Documentary Filmfestival Amsterdam is de documentaire Tanjuska ja 7 perkelettä / Tanjuska and the 7 devils van de Finse cineaste Pirjo Honkasalo.

Honkasalo verbleef in de omgeving van een Russisch-orthodoxe sekte om een documentaire te maken over de zeer charismatische pope aan het hoofd van die geloofsgemeenschap in Estland, toen ze de kleine Tanja leerde kennen, een Russisch meisje met grote schrikogen. Op zijn minst onder invloed van een chronische shock, schizofreen of anderszins psychotisch, zouden wij zeggen. Bezeten door zeven demonen is de mening van de vervaarlijke pope en alleen een verblijf in zijn commune kan die duivels uitbannen.

Honkasalo filmde zonder verder commentaar het meisje dat door haar vader wordt geterroriseerd of zij zelf de duivel is die in haar zou zitten en dat reeds voor het ontbijt haar eerste portie wijwater in haar bleke smoeltje gesmeten krijgt. Ze spreekt met de vader die zijn baan opgaf om met zijn kind bij de pope te gaan wonen en met de moeder die haar kind alleen in vakanties ziet omdat ze een kleine duizend kilometer verder woont.

Via de, grotendeels onbenoemd gebleven, tragedie van dit gezin schetst Honkasalo een religieuze wereld die elders in het westen uitgestorven is. Haar film, waarvoor zij zelf de camera voerde, is razend knap van stijl en consequent van inhoud. Maar hij roept ook morele vragen op, omdat de maakster elke betrokkenheid bij het angstige, gestoorde kind afwijst en die afstandelijkheid ook van de kijker vraagt. Een oordeel is niet aan de orde, uitleg is niet mogelijk. “This is another time,” verklaarde ze in een nagesprek. Toch maakt Tanjuska ja 7 perkelettä ons getuige van, en in zekere zin medeplichtig aan, kindermishandeling, of dat nu wel of niet een uitvloeisel is van de antiek-religieuze denkwereld die deze film in kaart brengt.

Een van de vaste nevenactiviteiten van het IDFA is de regieworkshop. Elk jaar worden er vijf aankomende documentaire filmers geselecteerd, die de gelegenheid krijgen samen een film van een half uur tot stand te brengen. Die wordt op het festival gepresenteerd en aansluitend door de VPRO-televisie uitgezonden. Het onderwerp krijgen ze aangereikt door de, jaarlijks wisselende, begeleider van het project, waarop ze onder zijn of haar leiding elk een mini-documentaire maken van rond de vijf minuten. Dit jaar was die begeleider Jan Blokker en in plaats van een onderwerp gaf hij zijn discipelen een opsteltitel om mee aan het werk te gaan: Bestaan er nog grootouders?