Noord-Korea; Signalen van realisme uit een kluizenaarsstaat

Als een stalinistisch land officieel slecht nieuws over zichzelf verspreidt, is het waar. Positieve verhalen moeten daarentegen per definitie worden gewantrouwd. Het Koreaanse centrale persbureau (KCNA), de officiële spreekbuis van het orthodox-communistische regime in Noord-Korea, maakte donderdag melding van grote economische problemen in het land. Waar dus!

Het KCNA was tot nu toe gespecialiseerd in het verkondigen van blijde boodschappen uit de Democratische Volksrepubliek. Over het succes van de juche, de autarkische Koreaanse weg naar het socialisme, bedacht door de Grote Leider Kim Il Sung. Over de glorieuze successen van landbouw en industrie. Over de grote steun van de bevolking voor het regime. En over de 'gerechtvaardigde strijd' voor hereniging met Zuid-Korea - onder communistische vlag.

Noord-Korea is al decennia lang een verklaarde kluizenaarsstaat waar maar weinigen toegang hadden, maar zolang het land voldoende financiën verstrekkende bondgenoten had - en vooral belangrijke, namelijk de Sovjet-Unie en China - maakte Pyongyang, de hoofdstad, zich geen zorgen om zijn isolement. Het verscheiden van het Sovjet-rijk, twee jaar geleden, betekende dat Noord-Korea alleen nog steun van China kreeg. De Chinese leiders beschouwen de steun aan Kim als een historische ereplicht. Het Chinese Volksbevrijdingsleger vocht immers aan Kims zijde tijdens de Koreaanse oorlog. Politiek, ideologisch of economisch belang heeft China bij de banden met Noord-Korea niet.

Vorig jaar knoopte Peking diplomatieke betrekkingen aan met Zuid-Korea. Dat was het duidelijkste bewijs van de pragmatische koers die de Chinese communisten varen, van contacten met de sterke industriestaat Zuid-Korea kunnen de Chinezen alleen maar beter worden, terwijl Noord-Korea hun handen vol geld kost in de vorm van ontwikkelingshulp.

In Pyongyang lijkt nu voor het eerst sprake van enig realisme. Het communiqué van de plenaire partijzitting dat het KCNA donderdag naar buiten bracht spreekt van een “ernstige situatie” van de economie, die vooral wordt toegeschreven aan het wegvallen van de ruilhandel met de Sovjet-Unie. Bezoekers aan Noord-Korea en een enkele burger die het land kon ontvluchtten hadden de afgelopen maanden al melding gemaakt van voedseltekorten, rantsoenering en zelfs van lokale opstanden. Wat er precies aan de hand is en op welke schaal blijft voorlopig gissen.

Niet bekend

Wie in Kims testament staat genoemd als zijn beoogde opvolger is een open vraag. Kims zoon, Kim Jong Il (50), is al in een vroeg stadium door zijn vader voorbereid op het leiderschap. Het feit dat Kim Jong Il, die de officiële titel Geliefde Leider draagt, nog steeds zijn vader ondanks diens vergevorderde leeftijd niet is opgevolgd, is veelbetekenend. De meest genoemde verklaring hiervoor is dat Kim junior een zwakkeling is aan wie Kim Il Sung het presidentschap niet wil toevertrouwen. De terugkeer van de 71-jarige Kim Yong Yu kan twee dingen betekenen: of hj moet zijn broer opvolgen of Kim Il Sung verzamelt zijn familie om zijn zoon heen, ter versteviging van diens aanstaande overname van de macht.

De kleine openheid die Noord-Korea heeft betracht met het bloot geven van zijn economische problemen betekent nog niet dat het land bij zinnen is gekomen. Gisteren liet Pyongyang weer zijn tanden zien met het uitgeven van een harde verklaring aan het adres van de Verenigde Staten. Het Noordkoreaanse aanbod deze week, om het Internationaal Atoomenergie Bureau (IAEA) weer inspectie toe te staan van vijf kleinere nucleaire installaties (de twee belangrijkste faciliteiten blijven verboden terrein voor het IAEA) wordt “een grote concessie” genoemd.

De VS en het IAEA hebben het Noordkoreaanse voorstel geweigerd en nemen met niet minder genoegen dan inspectie van alle installaties. “We kunnen hieruit alleen maar concluderen dat de VS niet langer zijn geïnteresseerd in een dialoog”, aldus de verklaring uit Pyongyang, verspreid door het KCNA. Gesproken wordt verder van “smerige trucs, waarbij zwart en wit worden verwisseld”. Dat is oude, bekende taal uit Noord-Korea.

De vraag is wat er zal winnen: het realisme of het fanatisme. Zal Kim Il Sung zijn isolement onder ogen zien en alsnog in economisch en politiek opzicht bijdraaien of wil de Grote Leider per se zijn ideologisch gelijk halen bij de rest van de wereld. In het laatste geval zal hij een nieuwe oorlog op het Koreaanse schiereiland moeten beginnen.