Ina Brouwer (1950) studeerde rechten, was lerares ...

Ina Brouwer (1950) studeerde rechten, was lerares economie en advocaat. In 1981 kwam ze in de Tweede Kamer voor de CPN. Acht jaar later kwam ze opnieuw in de Kamer, nu voor GroenLinks. Onlangs werd ze tot duo-lijsttrekker gekozen voor die partij. Zij is vice-voorzitter van de afdeling Nederland van het Helsinki Citizens Assembly (HCA): een internationale organisatie van burgerrechtgroepen die vorige week in Turkije bijeenkwam. Brouwer woont samen met organisatie-adviseur Ton van Hoek en heeft een dochter van drie.

Donderdag 2 december

Gisteren met fractie-medewerker Rodrigo Pinto gearriveerd in Istanbul. Op aanraden van een stewardess van de Turkish Airlines onze intrek genomen in hotel Yesil Ev, het Groene huis. 'Een goed maar eenvoudig hotel'', had ze gezegd. Zo eenvoudig blijkt het niet te zijn, want in de hal hangt de foto van Mitterrand die er vorig jaar de kerstdagen doorbracht. Voor één nacht volgde dit GroenLinks Kamerlid het voorbeeld van het Franse staatshoofd.

Anna is ziek en vond het niks dat ik vertrok, zelfs niet met haar favoriete oma in de buurt. 'Wanneer blijf je nu eens méér thuis?'' 'Met Sinterklaas ben ik terug'', sus ik. Maar het schuldgevoel knaagt. Ná Turkije wil ik terug naar de oude afspraak met mezelf. Vier dagen werken op toptempo, zaterdag voor bijeenkomsten maar de vrijdag is voor Anna.

Zelfs na één dag lijkt de Nederlandse politiek al ver weg. Reizen brengen een geheimzinnige intimiteit tussen de reizigers teweeg. Dat kan ik me ook herinneren van Kamerreizen. Wie in de Nederlandse politiek iets wil regelen, kan dat het beste doen met een delegatie Kamerleden die terugkeert van een reis over de Balkan of naar Cambodja. Zelfs Buurmeijer kan daar nog niet tegenop.

Kort na onze aankomst in Ankara, onze koffers staan nog in de hal, is er de openingszitting van de Assemblee met 900 deelnemers uit 35 landen in een ultramodern Congresgebouw. Pak en keurige jurk overheersen in het gezelschap van wetenschappers, journalisten, politici, mensenrechten- en milieuactivisten. De tijd van de geitenwollen sokken is duidelijk voorbij.

De sfeer is een beetje gespannen. Meteen is er een felle aanval van vice-premier Murat Karayalçin op de Koerdische PKK. De Turkse HCA-voorzitter Marat Belge reageert met een gematigd verhaal en waarschuwt: 'De Koerdische kwestie moet opgelost worden in het kader van de mensenrechten. Anders zal de spanning een vuur ontketenen van etnische conflicten en geweld. We moeten leren van de fouten van anderen.'' Hij doelt overduidelijk op het voormalig Joegoeslavië.

Ze dwingt respect af. De zaal klapt. Ik voel bescheidenheid in me opkomen. Tweederde van de deelnemers is afkomstig uit Oost-Europa. Of uit de Balkan, sommigen rechtstreeks uit de oorlogsgebieden, uit Sarajevo. Daar is solidariteit een kwestie van leven en dood. Voor ons heeft het nog zo weinig consequenties. Wij kunnen ons nog zo gemakkelijk hullen in cynisme.

Mijn afkeer van cynisme was anderhalf jaar geleden de reden om Mientjan Faber te bellen. Ik voelde me als Kamerlid machteloos en had er genoeg van te volstaan met moties van afkeuring over de gruwelen in Bosnië. Ik wilde direct contact met mensen daar. Niet alleen met de slachtoffers maar ook met vechters voor de multi-etnische samenleving, voor, wat zo mooi heet, democratie.

Er kon er maar een zijn die zulke contacten had, de oude vredeskoning Mientjan Faber. Hem opgebeld: 'Wat kunnen we doen?'' 'Kun je geen vice-voorzitter worden van het HCA? Van de politiek valt voorlopig toch niets te verwachten.''

Ik ben het niet met hem eens. Vroeg of laat zal ook de politiek weer moeten inspireren. Maar ik zie wel dat het netwerk van de internationale HCA mij het ruimere Europese kader biedt waarbinnen de Nederlandse politiek weer een ander perspectief krijgt. We zijn nu zo opgesloten in onszelf.

Mientjan sprak ook vanavond. In de vertrouwde stijl van de Hollandse dominee zegt hij plechtig: 'In Sarajevo Europe ends.'' Veel hoop valt in zijn woorden niet te ontdekken. Ik moet denken aan mijn opa in Schipluiden die aan ons, de kleinkinderen, de bijbel voorlas na het eten. Met een sombere, zware stem. Alsof het einde der tijden nabij was. Ik hoorde een Zwitser vandaag zeggen; 'Ik wist nooit wat een calvinist was totdat ik Mientjan leerde kennen.'' Maar wel een calvinist die doorzet, tegen de stroom in. Dat is wat ik zeer in hem waardeer.

Vrijdag

De Nederlanders zitten in het hotel met de Serven en de Bulgaren. Bemiddelaars, voor als er wat mis gaat. Heel wat minder luxueus dan het kerstverblijf van Mitterrand. In mijn kamer doe ik verwoede pogingen de centrale verwarming uit te krijgen. Het lukt niet. Ten einde raad het raam maar opengezet.

Vroeger verwerkte ik dit soort simpele voorbeelden nooit in speeches. Met die gewoonte heb ik radicaal gebroken sinds de geboorte van mijn dochter. Een kind zet je met beide voeten op de grond. Als politieke theorieën de confrontatie met het alledaagse niet kunnen doorstaan, dan deugen ze niet.

De conferentie splitste zich vandaag in Commissies. In de Commissie Economie en Ecologie pleit ik voor een andere definitie van welvaart. De economische groei wordt groter naarmate we meer afval produceren, meer bossen kappen, rivieren vervuilen en vuilverbranders bouwen. Dat is toch waanzin! 'Is that what you want?'' vraag ik de Oosteuropeanen. Jullie achterstand kan jullie voorsprong worden als jullie welvaart niet interpreteren in Schipholtermen. Sneller, groter, meer. Maar in kwaliteit, hoogwaardig voedsel, rust, natuur, een menselijk tempo van leven.

In de pauze ontvang ik een ontroerend briefje. 'Dear Mrs. Brouwer. Thank you very much for your keyidea about the ecological necessity of the balance between energy production and waste accumulation. I am a Chernobyl victime from Ukraine. The dangerous radio-active waste is going to stay for thousands years. Who will pay for this deed?''

De politiek komt er niet best af. Veel Oosteuropeanen zijn ontgoocheld. Europa? Nooit echt gezien. Vrije markt? Armoede en werkloosheid. Tel daarbij op de tragedie in Bosnië en alle ingrediënten voor de antipolitiek liggen klaar. Hier in Turkije - dichtbij Koerdistan en het uiteenvallende Sovjetrijk - kun je de crisis ruiken. Veel beter dan in het in zichzelf gekeerde Nederland.

Wij zouden de helft van onze tijd aan de crisisgebieden en aan Oost-Europa moeten besteden in plaats van aan onze interne problemen! Hun toekomst zal ook ons wezenlijk beïnvloeden. Als het democratisch Europa maar op tijd uit haar winterslaap komt!

Vanuit de Conferentiehal naar huis gebeld. Een opgewekte kinderstem. 'Mama, ik kom je ophalen.'' 'Van het vliegveld?'' 'Nee, met de trein!'' Vanuit haar gezichtspunt gezien klopt dat.

Zaterdag

Gisteravond laat geworden. De bus die om half negen klaarstond blijmoedig laten gaan en rustig ontbeten. Aan de Atatürklaan nog gauw een paar cadeautjes gekocht. Sinterklaas komt hier tenslotte vandaan, al is hij via Spanje gereisd.

's Middags zit ik een paneldiscussie voor met als titel 'Zijn er grenzen aan democratische waarden?' De Poolse journalist Konstanty Gebert gooit een steen in de vijver. 'Het recht op afscheiding leidt tot gruwelijke uitwassen. Ik heb genoeg dode kinderen gezien om dat te weten. Als we toch zo doorgaan, laten we het dan meteen goed doen. Een etnische opdeling niet alleen per stad maar ook per straat en zelfs per huis. Een kamer voor de Serviërs, een voor de Kroaten, een voor de Moslims en een voor wat er over blijft.''

PLO-afgevaardigde Ilan Halevi reageert aangevallen. De PLO vecht terecht voor het recht op zelfbeschikking. Maar hoe zit het met de rechten van minderheden in een toekomstig Palestijnse staat. De christenen, moslims, joden? Zijn antwoorden vind ik onduidelijk.

Konstanty blijft hameren op de consequenties van solidariteit. 'Ik ben ziek van principiële standpunten en onverantwoord handelen'', zegt hij geëmotioneerd. Hij zet me aan het denken. Een slachtoffer is dus niet alleen slachtoffer maar mag ook op zijn eigen verantwoordelijkheid worden aangesproken.

De meeste indruk maakte vandaag Vlado Azinovic op me. Een 31-jarige man die samen met zijn hoogleraar in het internationaal recht de onafhankelijke radio-zender ZID runt en het HCA-kantoortje in Sarajevo. Nikes, korte haren, snelle blik, perfect Engels. Een beetje speedy, dat wel. Waarom hij blijft? 'Als Europa in Sarajevo eindigt, zal het daar ook weer moeten beginnen.''

'Worden jullie door de UNHCR beschermd?'' vraag ik. 'Ze kunnen zichzelf niet eens beschermen.'' Even verschijnt er een dodelijk vermoeide blik op zijn gezicht. 'Wat vind je van evacuatie?'' vraag ik, 'de schrijver Konrad heeft dat voorgesteld''. 'Waar moeten 400.000 mensen naar toe? Er zijn al 3,6 miljoen vluchtelingen in het voormalig Joegoslavië.''

Ik denk aan de veilige regio's van Aad Kosto. Hier zijn ze niet meer dan een verzinsel. Vlado gaat terug naar de oorlog. Hij is gewend aan deze schizofrenie. Deze zomer, toen hij in Split was, wilde hij de zonaanbidders op de vele terrassen wel toeschreeuwen. 'Weten jullie waar ik vandaan kom?'' Hij had net de overblijfselen van zijn buurman gevonden. Een arm, een been... Hij roept niet meer maar wacht af.

Wat kunnen we doen? HCA-Italië zamelt voedsel en boeken in voor schoolkinderen in Sarajevo. Wij zorgen voor computers op het kantoor. Maar verder? Voorkomen dat de oorlog zich uitbreidt.

De Macedoniërs en Albanezen uit Kosovo die tijdens de gezamenlijke heenreis naar Ankara geen woord met elkaar wisselden, praten nu over een gezamenlijk HCA-kantoor.

Zondag

Vanmorgen al om vier uur op voor onze terugreis, drie uur geslapen en dus ga ik redelijk zwevend de lucht in. Anna en Ton staan al een half uur te wachten. Anna heeft een ballon voor me meegenomen met een roze hartje erop. Ze heeft de griep inmiddels aan Ton overgedragen die ook daarom blij is me weer te zien. Ook oma is aan haar eigen huis toe. Eerst twee uur geslapen zodat ik weer een beetje helderheid heb voor het maken van Sinterklaasgedichten voor de familie. 'Eerlijk zullen we alles delen'', het kost me moeite dat na Ankara uit mijn mond te krijgen.

Maar ook hier gaat het gewone leven verder. Kinderen dwingen je ertoe. Vlado vertelde me dat de kinderen in Sarajevo een nieuw spel hebben: het grote VN-distributiespel.

Maandag

Vandaag een thuisdag. Ton heeft twee lange werkdagen en heeft zodoende met veel plezier Anna 'overgedragen'. Tegen de gewoonte in haal ik Anna om half twee van de crèche zodat we samen een rustig middagje hebben. Mientjan en Herbart bellen. De rest van de delegatie is ook geland. De conferentie heeft wat opgeleverd. Kantoren worden geopend in de spanningsgebieden Kosovo en het Georgische Batumi om in elk geval de dialoog op gang te houden. Een onderzoeksmissie vertrekt naar Koerdistan en een werkgroep gaat zich het lot van de miljoenen zigeuners aantrekken.

Dinsdag

Typische Kamerdag. De fractievergadering gaat zoals gewoonlijk over 101 dingen. De Betuwelijn, de Defensiebegroting en het debat onder de weinig welluidende naam: Vraagpunten.

We bespreken nog een paar kwesties na van het congres. Natuurlijk ook de monarchie. Ik heb me er aan geërgerd. Terwijl Europa brandt, pleit het GroenLinks congres op een namiddag voor de afschaffing van de monarchie. Het lijkt mij het beste daar maar een vrije kwestie van te maken.

Tijdens de regeling van werkzaamheden in de Tweede Kamer vraag ik me af hoe het zou zijn als wij de helft van onze tijd zouden besteden aan Oost-Europa en de oorlogsgebieden.

“Voorzitter, ik wil melden dat een gezamenlijke werkgroep van landbouwers is ingesteld om het mestprobleem in Nederland en in Litouwen tegelijkertijd aan te pakken.”

Woensdag

Vanmorgen besloten thuis te werken. Geen debat voor mij in de Kamer en mijn opmerkingen voor de presidiumvergadering heb ik aan D66-collega Louise Groenman doorgebeld. Samenwerking zou op veel meer gebieden kunnen. Aan het einde van de middag naar Purmerend gereden om een korte lezing te houden voor het vrouwennetwerk van de zorgverzekeraars. We praten over de mogelijkheden van deeltijdarbeid en de weerstanden daartegen, vooral aan de top. De idee dat betaalde arbeid nog altijd het hoogst bereikbare is in dit leven en we de arbeid onmogelijk anders kunnen organiseren, leidt een hardnekkig bestaan. Ook binnen links en binnen de vakbeweging.

Vanavond eindelijk een keer met zijn drieën gegeten. Anna bleef maar heen en weer rennen, genietend van deze onverwachte huiselijkheid. Na een sprookje van Moeder de Gans nog wat belwerk. Het stormt en niet zo'n klein beetje ook. Ik hoop dat het vanavond in Bosnië niet al te koud is.