'G-d deelt geen straf uit'

Alle secularisatie ten spijt, zoeken steeds meer mensen hun heil in spiritualiteit. Aviva Keesing-Moskovits houdt zich waar mogelijk aan de 613 geboden en verboden van het orthodoxe jodendom. Deel zes van een serie over spirituele beleving in Nederland.

Vorige week zaterdag was het koud in het huis van Aviva Keesing-Moskovits. Ze had vergeten de radiator van haar open keuken vóór het begin van de sabbat open te draaien. Elektriciteit mag tijdens de sabbat niet actief in werking worden gesteld en wat koud is mag niet verhit worden, daarover bestaat geen twijfel. Maar hoe zit dat nu met de centrale verwarming? 'Mijn man en ik hebben er lang over gepraat'', zegt ze. 'Je zou kunnen zeggen: er zit al water in die buizen en het is ook al verwarmd, zij het elders. Dan zou het dus geoorloofd zijn. Maar omdat we het niet honderd procent zeker wisten, besloten we die radiator niet aan te zetten.''

Aviva Keesing (44) neemt geen risico's: ze houdt zich waar mogelijk aan de 613 ge- en verboden van het orthodoxe jodendom. Een daarvan luidt dat Zijn naam niet zo maar - zonder religieuze reden - opgeschreven mag worden. 'Dat is niet respectvol.'' Nederlandse orthodoxe joden bedienen zich op papier derhalve meestal van het woord G-d. In totaal heeft Hij volgens de Thora 72 verschillende namen, waarvan een groot deel uitsluitend in gebeden mag worden gebruikt. Al die namen zijn synoniemen van elkaar, sommigen hebben een duidelijke betekenis zoals Makom (plaats) of Hashem (de naam). Zijn eigenlijke naam is zo heilig dat ze die niet over haar lippen krijgt.

Aviva ('Lente') Keesing komt uit een Oosteuropees-joodse familie. Haar vader was een 'fervent aanhanger'' van een van de chassidische rebbes (rabbijnen), haar moeder 'iets meer verwesterd''. Ze doorliep een joodse lagere school. 'Dat wil zeggen: het was een school waar joodse kinderen op zaten. Maar slechts een minderheid was orthodox.'' Niet-joodse vrienden of vriendinnen had ze niet. 'Mijn gevoel was: dat zijn zij en dit zijn wij.'' Op haar veertiende jaar ging ze naar een openbare Mulo, daar de joodse middelbare school destijds uitsluitend een HBS-afdeling had. Het was haar eerste grote confrontatie met de wereld van de gojim. 'In het begin kon ik daar mijn draai totaal niet vinden'', zegt ze. 'Ik deed mijn mond niet open en voelde me diep ongelukkig.''

Het probleem was dat er in haar klas nog een joods meisje zat, dat echter niet orthodox was. 'Er waren dingen die zij dus wel deed en ik niet; ik moest dat allemaal steeds weer uitleggen aan mijn klasgenoten.'' Als voorbeelden noemt ze het niet vieren van Sinterklaas, Pasen of Kerstmis en de onmogelijkheid ergens iets te eten of te drinken, aangezien ze uitsluitend kosjer voedsel tot zich neemt. Ook ging ze principieel niet uit dansen en hield ze er geen vriendje op na. Ze was in die tijd 'een ontzettend braaf meisje'', geeft ze toe. 'Maar de voornaamste reden waarom ik me afzijdig hield was dat ik ook de praktische kanten van het leven altijd aan het geloof koppel: alles komt tenslotte uit één bron.''

Pas veel later begon ze zich af te vragen waarom ze zich aan zulke strenge voorschriften wenste te houden. Niet dat er twijfels waren over de essentie van haar geloof. 'Ik wilde weten: wat doet G-d met mij, wat wil Hij met de mensen? Er moet een reden zijn waarom ik hier ben. Een antwoord op die vragen is er natuurlijk niet. Ik heb daarmee leren omgaan.''

Aviva Keesings ouders en drie van hun kinderen overleefden de concentratiekampen. 'Mijn vader was een zeer gelovig man, die zijn Holocaust-ervaringen in een volledig G-dsvertrouwen heeft doorgemaakt. Het hoe en waarom moeten wij ons niet afvragen, vond hij. Ik begrijp dat. Je moet uit alles een lering trekken, zowel uit het goede als uit het slechte.''

Sommige joden beschouwen de Holocaust als een teken dat er iets moest gebeuren om het joodse volk wakker te schudden, stelt Keesing. 'Natuurlijk maken anti-semieten misbruik van deze verklaring. Maar we moeten de Holocaust ook niet als straf interpreteren. G-d deelt geen straffen uit, hij laat alleen iets gebeuren. Wat er in de oorlog plaats had, valt niet te bevatten. Ik kan het alleen maar zo uitleggen dat er altijd een bedoeling is, met alles. Dus joden moeten juist niet afwijken van het juiste pad, maar doorgaan. Anders is alles voor niets geweest.''

Het is joden verboden G-d af te beelden. 'Maar ik ben ook maar een mens'', zegt Keesing, 'dus ligt het voor de hand Hem menselijk voor te stellen.'' Er zijn joden die wel een veel directer contact met G-d hebben, via de Kabbala. Deze mystieke tak van het jodendom interesseert Keesing ten zeerste, maar ze waagt zich niet aan de bestudering ervan. 'Men zegt dat je er ouder voor moet zijn. Ik voel me bovendien niet sterk genoeg in mijn geloof staan. Want er schijnen in de Kabbala zaken aan de orde te komen die je complete wereldbeeld overhoop kunnen gooien. Sommigen mensen die menen aan de bestudering van de Kabbala toe zijn, worden zelfs letterlijk gek. Het is dus ook een soort zelfbescherming dat ik me er verre van houd.''

Religieuze verdieping is voor joodse mannen een eerste vereiste, terwijl die bij vrouwen pas op de tweede plaats komt, na de zorg voor kinderen en huishouding, meldt ze. Met de traditionele man-vrouw verhouding in het orthodoxe jodendom zegt ze geen moeite te hebben. 'Ik voel me hier in huis heel geëmancipeerd. Ik heb mijn taak en mijn man de zijne.'' Ook vindt ze het geen probleem dat vrouwen tijdens de diensten in de synagoge een ondergeschikte rol spelen en zich achter een hekwerk of een gordijn bevinden. 'Ik sta in sjoel niet achteraf, maar apart. Vrouwen gaan uit eigen wil, maar mannen hebben de plicht zich met de gebeden en de religieuze geschriften bezig te houden en moeten daarbij zo min mogelijk worden afgeleid.''

Het echtpaar Keesing heeft drie dochters die allen de orthodox-joodse school Het Cheider bezochten. 'Eigenlijk is het daar nog strenger dan waar wij zelf voor stonden'', zegt Aviva Keesing. 'Maar beter te veel orthodoxie dan te weinig, want dat laatste vul je nooit meer aan.''

Het Cheider begon in een huiskamer met vijf kinderen en groeide in de loop der tijd uit tot een complete onderwijsinstelling, van peuterschool tot middelbare school. Er zijn aparte ingangen en speelplaatsen voor jongens en meisjes. 'Eerst vond ik dat belachelijk, maar nu kan ik me ermee verenigen. Onze kinderen werden al gauw nog behoudender dan wij, maar nu zijn we door hun invloed zelf ook strenger geworden. We letten nu nog meer op of we wel volgens de voorschriften leven.''

Aviva Keesing ziet er redelijk modern uit. Ze is opgemaakt, draagt een halflange rok en witte, niet-doorzichtige kousen. Zo op het oog heeft ze lang, zwart krullend haar. Maar dat is schijn: ze draagt een pruik. Als gehuwde vrouw bedekt ze volgens de voorschriften van de Thora het haar. 'Sommigen scheren zich geheel kaal, maar dat hoeft niet. Bij mij is dat ook niet het geval. Ik vind het niet zonde om mijn echte haar niet te tonen, ik wil dit zo. Door deze opdracht uit te voeren, laat ik zien hoe ver ik bereid ben te gaan in mijn geloof. Het is ook een soort bescherming. Ik wil voorkomen dat ik te nonchalant word in de vervulling van mijn religieuze plichten.'' Zo zwemt ze altijd gescheiden van mannen. 'Als ik geen pruik droeg, kwam ik misschien in de verleiding dat niet te doen.''

Ze voert een kosjere huishouding, dat wil onder meer zeggen dat vleeskost en melkkost altijd gescheiden dienen te blijven. Haar keuken heeft derhalve twee gootstenen en aparte vleeskost- en melkkostserviezen. De afwasmachine is alleen voor de melkkost, de rest wast ze met de hand af. Ze houdt zich ook aan de strenge sabbat-voorschriften. 'Die zijn afgeleid van de 39 werkzaamheden die in De Tempel plaats hadden en die daarom niet geoorloofd zijn.''

Voordat de sabbat begint kookt ze water in een speciale horeca-ketel, die permanent op het kookpunt blijft staan, zodat ze water voor thee of koffie kan schenken. Een computer-gestuurde tijdklok regelt dat er ook tijdens de sabbat licht in huis brandt. 'Of dat niet hypocriet is? Nee, want elektriciteit is er voor álle Nederlanders, ik mag alleen tijdens de sjabbes geen warmwaterkraan opendraaien of lichtknopje indrukken. Ik mag ook niet een ander vragen mij daarmee te helpen.''

Bij bijzondere gelegenheden zoals Pesach zet Aviva Keesing een extra beker op tafel, voor het geval de profeet Elijahoe, de verkondiger van de komst van de Messias, mocht verschijnen. Mocht de Messias komen, dan zal er vrede heersen en er zal een wederopstanding van de doden zijn. Vele joden wensen zich alleen al daarom bij voorkeur in Israel te laten begraven. Ook haar overleden vader had die wens te kennen gegeven. Regelmatig bezoekt ze zijn graf en spreekt daar haar gebeden uit. 'Ik voel dan heel duidelijk: er is iets van hem daar aanwezig, zijn ziel kijkt mee.'' Ze gelooft dat na dit leven het paradijs wacht. 'Dan zal ik iedereen weer ontmoeten. Het zal iets heel moois en gezelligs zijn daar. Want al het vervelende van hier heb je dan wel achter je gelaten.''