De Bahama-route

EEN NIEUW LEVEN beginnen op de Bahama's. Hiermee hoopt minister Hirsch Ballin (justitie) informanten uit het criminele milieu te verlokken medewerking te verlenen bij het oprollen van de harde, georganiseerde misdaad. Het gevaar van liquidatie is volgens hem zodanig toegenomen dat onorthodoxe maatregelen ter bescherming van kroongetuigen geboden zijn. Het voorstel is minder vergezocht dan het lijkt. Criminele afrekeningen zijn in ons land niet denkbeeldig meer en het is hier een stuk moeilijker dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten om een nieuw leven te beginnen.

Het Amerikaanse voorbeeld is overigens nog wel van een andere orde dan verbanning voor het leven, want daar komt de Bahama-route toch op neer. Een gemakkelijke uitweg is het dan ook zeker niet, eerder een uiterste noodgreep. De Tweede Kamer lijkt echter zonder veel vragen in te stemmen met het introduceren van de figuur van de kroongetuige in de rechtspleging. Dat is op zichzelf al een trendbreuk. In het Nederlandse strafproces staat de waarheidsvinding centraal.

HET GEBRUIK van kroongetuigen kan er toe leiden dat de ware schuldige er makkelijk van afkomt, terwijl de meelopers voor de veroordeling opdraaien. En dat is een vooruitzicht om nog eens tweemaal over na te denken.

Het gebruik van kroongetuigen impliceert bovendien onderhandelingen van politie en justitie met verdachten. Die hoeven niet per se uit te draaien op een enkele reis naar een ver en zonnig oord. Dichter bij huis ligt de variant dat een verdachte de officier van justitie een kostbaar onderzoek bespaart in ruil voor een gereduceerde aanklacht. Een dergelijk handjeklap kan in verregaande mate worden onttrokken aan controle door de rechter. De officier van justitie heeft een grote autonomie en bovendien is de rechtspraak gewend aan het gebruik van anonieme getuigenverklaringen.

Dit laatste zorgt nog wel voor een netelig dilemma met betrekking tot de kroongetuige. Hem ook nog eens anonimiteit te verlenen in het strafproces verdubbelt de toch al niet geringe risico's voor de betrouwbaarheid van het bewijs. Het ligt dan ook in de rede dat erkenning als kroongetuige een anonieme verklaring uitsluit, ook al vergroot dit de praktische bruikbaarheid niet. Dit dilemma illustreert dat alle consequenties van de Bahama-route nog niet geheel zijn doorgerekend.