Ordinair gevecht om geld op top in Brussel

PAG.5 DEHAENE BLAFT EN BIJT; PAG.13 MINDER VRIJBLIJVEND

BRUSSEL, 10 DEC. Banen, maar vooral een ordinair gevecht over geld beheersen vandaag de Europese top van regeringsleiders in Brussel. En zoals altijd als ideologieën en financiële belangen elkaar raken, dreigt Europa uiteen te vallen volgens de even klassieke als voorspelbare breuklijnen tussen 'noord' en 'zuid'. Van Duitsland wordt de traditionele rol van bemiddelaar verlangd.

De Europese top gaat over de strijd tegen de snelgroeiende werkloosheid en over het afbrokkelen van de economische macht van het Europa van de Twaalf in de wereld. Maar een diepgaande discussie daarover - met als vertrekpunt het bijna 200 pagina's tellende Witboek dat voorzitter Delors van de Europese Commissie heeft opgesteld - wordt voor een belangrijk deel overschaduwd door het politieke conflict over de vraag of via de band van Brussel opnieuw grote sommen geld moeten worden gestoken in de aanleg van snelwegen, spoorlijnen, elektriciteitsnetten en informatie-netwerken.

Van het belang van dergelijke grote, nationale grenzen overschrijdende investeringen voor de toekomstige concurrentiekracht is iedereen eigenlijk wel overtuigd, constateerde de Belgische premier Dehaene vanochtend al. Maar de cruciale vraag is hoe lang de 'zuinige' lidstaten - met Groot-Brittannië en Nederland voorop - nog bereid zijn om in te zetten op de combinatie van 'bezuinigen in eigen huis' en het geven van 'Keynesiaanse injecties op Europees niveau'.

Dehaene rekent er zelf op dat Delors het gevraagde bedrag van ruim 100 miljard gulden over 6 jaar niet in zijn geheel zal binnenhalen. Temeer daar er nog geld over is van de 'groei-initiatieven' waartoe op de twee voorgaande Europese toppen al werd besloten. Van de Franse president Mitterrand is bekend dat hij wel voorstander is van een nieuw groot Europees gebaar.

Vanochtend werd druk gewerkt aan een compromis. Staatssecretaris Dankert (Europese zaken) zei dat het voorstel veel minder omstreden lijkt dan de afgelopen dagen bleek. Het gaat erom extra financiële middelen te vinden die niet leiden tot extra belasting van de Europese begroting. De Britse premier Major heeft gesuggereerd om de Europese Investeringsbank (EIB) daarbij in te schakelen.

Pag.5: Spanning om Gatt heeft potentie van tijdbom

Bij deze geldkwestie komt nog eens het sluimerende interne conflict in de Europese Unie over de liberalisering van de wereldhandel (GATT). Dat heeft de potentie van een tijdbom, maar kan achteraf evengoed een ritueel gevecht blijken te zijn dat nu eenmaal gevoerd moest worden voor binnenlands gebruik. Frankrijk heeft duidelijk gemaakt dat het 'betaald' wil worden voor zijn instemming met het akkoord over landbouw dat de Europese Commissie deze week met de Verenigde Staten heeft gesloten.

En aangemoedigd door het kennelijke succes van de harde opstelling van Parijs, schudden nu ook de zuidelijke lidstaten, als Spanje, Portugal en Griekenland, stevig aan de boom, zoals Europees commissaris Sir Leon Brittan het eerder deze week uitdrukte. Die moeten op voor hen belangrijke sectoren ook allemaal offers brengen in een GATT-akkoord.

De verwachting is dat het diplomatieke 'vraag en aanbod'-spel rond een eventele GATT-overeenkomst zich voor een belangrijk deel zal afspelen tijdens de informele momenten van de tweedaagse top. Van onder andere Groot-Brittannië en Nederland is bekend dat ze alles op alles willen zetten om een GATT-akkoord tot stand te brengen. Ze reageren tegelijkertijd met afgrijzen op voorstellen die er ook maar enigszins op duiden dat de nationale belastingbetaler opnieuw moet bijpassen.

Van doorslaggevende betekenis maar nog onduidelijk is de positie die de Duitse bondskansalier Kohl zal innnemen. Duitsland behoort - net als Engeland en Nederland - tot het kamp der 'zuinigen' maar moet ook denken aan inkomensbelangen van de kleine boeren in eigen land. Bovendien hoeven de - in de afgelopen dagen veelvuldig geventileerde - opvattingen van de ministers van financiën op cruciale momenten niet altijd te sporen met de daden van hun hoogste bazen. De regeringsleiders zijn nu eenmaal gedwongen om soms rekening te houden met 'hogere' belangen dan alleen het huishoudboekje van hun ministers van financiën.

De kans bestaat dat door de concrete discussies over de geldelijke belangen de inhoudelijke bespreking van het Witboek van Delors wat naar de achtergrond wordt geschoven. Vanuit Londen is de afgelopen dagen al zeer scherp gereageerd op de voorstellen van Delors, maar het is zeer wel mogelijk dat vandaag veel van die rituele retoriek zal verdampen. Londen reageert per defintie allergisch op alles wat Delors zegt. Aanvallen op bijvoorbeeld het 'dirigistische' karakter van Delors' voorstellen op het gebied van arbeidstijdverkorting, blijken bij nadere bestudering van het Witboek alle grond te missen.

Londen lijkt nu vooral een punt te maken van deregulering van de arbeidsmarkt. Ook verzette Major zich vanochtend fel tegen de suggestie van de invoering van een Europese CO2-heffing mede ter financiering van de sociale zekerheid. Maar ook op die concrete terreinen kan Delors er moeilijk van worden beschuldigd dat hij de lidstaten dictaten oplegt. Het mooie van het Witboek van Delors is dat het vele mogelijkheden en suggesties opsomt waar iedere lidstaat het zijne uit kan pikken. België en Spanje bijvoorbeeld hebben recentelijk crisisplannen gelanceerd waarin veel ingrediënten zijn terug te vinden, die in het Witboek staan. Opmerkingen over loonmatigingen en over deeltijdarbeid in het Witboek zijn voor een belangrijk deel geïnspireerd door de situatie in Nederland.

Die 'rijke' inhoud van het Witboek is per definitie ook zijn zwakte. Het Witboek bevat geen toverformules, omdat die er niet zijn, zo houdt Delors de regeringsleiders voor. En Dahaene zei hem dat vanochtend bij het begin na, eventuele te hooggespannen verwachtingen temeperend: “We zullen aan het eind van de dag “geen mirakaloplossingen” hebben gevonden.