ANC worstelt met borstbeeld van Hendrik Verwoerd

Hoe wordt een revolutionair een parlementariër? Een delegatie van het Afrikaans Nationaal Congres vertrok naar Kaapstad, waarschijnlijk de nieuwe politieke hoofdstad van Zuid-Afrika, om de overname van het parlement voor te bereiden.

KAAPSTAD,10 DEC. Het gebeurde geruisloos. De meeste geachte afgevaardigden hebben het niet eens gemerkt. Maar een paar etnische schilderijen zijn vorige week al van de muren in het parlementsgebouw van Zuid-Afrika verdwenen. Kunstwerken met titels als 'Kaffer draagt water' of 'Kaffer met pot op het hoofd' zijn naar het museum verbannen.

Het is de voorbode van een parlementaire omwenteling. Wanneer enkele honderden zwarte volksvertegenwoordigers na de verkiezingen op 27 april volgend jaar met de macht ook de historische parlementsgebouwen in Kaapstad overnemen, willen ze niet worden herinnerd aan hun rol in het Zuid-Afrika-oude-stijl. Ze zullen veel sporen uit het apartheidsverleden moeten uitwissen, zonder de blanke minderheid te zeer op de tenen te trappen: 'nationale verzoening' is immers het wachtwoord.

In de drukte van de verkiezingscampagne zullen ze het nauwelijks beseffen, maar de vierhonderd leden van de Nationale Assemblee en de negentig leden van de Senaat staan straks voor de taak een nieuwe parlementaire traditie te ontwikkelen. Het huidige parlement met drie Kamers, voor blanken, kleurlingen en Indiërs, werkt volgens de Britse Westminster-traditie. Maar moeten alle regels en procedures gehandhaafd blijven? Nu zijn de mannelijke leden verplicht een pak te dragen, maar mag een Afrikaans hemd straks ook? Blijft de buiging voor de voorzitter verplicht? En heten parlementariërs na 27 april nog steeds 'Honourable Member', of mogen ANC'ers hun geuzennaam-uit-de-strijd, 'Comrade', gebruiken?

Het zijn maar enkele kwesties waar de Parlementaire Unit van het Afrikaans Nationaal Congres op stuit. In stilte is dit groepje ANC'ers begonnen de overname van het parlement voor te bereiden. Ze hebben zelfs een kantoor in het gebouw gekregen, waar ze zijn ondergedompeld in de logistiek van de democratie. Het is een enorme operatie achter de schermen, die zich uitstrekt van praktische zaken als kantoren, vergaderruimten en woningen tot de vraag wat te doen met de manshoge buste van Hendrik Verwoerd, de grondlegger van de apartheid en de held van rechtse Afrikaners.

De ANC'ers lopen nog wat verdwaasd rond. Het is ze al opgevallen dat het er hier ruig aan toegaat - de Afrikaners hebben een ruime interpretatie van parlementair woordgebruik. “De vergaderingen van het ANC-hoofdbestuur zijn veel formeler”, constateert een van hen verbaasd. De delegatie wordt bijgestaan door de vijf parlementsleden die vorig jaar overliepen van de Democratische Partij naar het ANC. David Dalling, een van hen, heeft al twintig jaar parlementaire ervaring. Hoe denkt hij van 250 revolutionairen 250 wetgevers te maken? “We moeten oriëntatiecursussen opzetten over de procedures in een parlement. Maar het meeste werk kunnen we pas na de verkiezingen doen, want het nieuwe parlement is vrij zijn eigen regels te bepalen”.

Kaapstad zal na de verkiezingen hoogstwaarschijnlijk uitgroeien tot de politieke hoofdstad van Zuid-Afrika. Sinds de stichting van de Unie van Zuid-Afrika in 1910 leeft het land met een onhandig compromis van een administratieve hoofdstad in Transvaal (Pretoria) en de zetel van het parlement in Kaapstad, 1500 kilometer naar het zuidwesten. Vooral uit kostenoverwegingen hebben de politieke partijen besloten de situatie te laten voortbestaan. Toch zal het accent verschuiven naar Kaapstad. Het lijkt ondenkbaar dat een nieuw parlement honderden miljoenen uittrekt voor een nieuw onderkomen in Pretoria, terwijl het land schreeuwt om huizen, scholen en klinieken, en Kaapstad alle faciliteiten al heeft.

Het ANC rekent op basis van de opiniepeilingen op zeker vijftig procent van de stemmen in de verkiezingen, gelijk aan 250 leden in Assemblee en Senaat. Maar het optimisme kan niet op. De delegatie heeft het secretariaat van het parlement gevraagd modellen voor kantoorbehuizing uit te werken op basis van 50, 55, 60 en 65 procent van de stemmen. De fractie zal waarschijnlijk een hele vleugel van het parlementsgebouw nodig hebben. “We willen absoluut bij elkaar zitten”, zegt Dalling. Een zaal waar de hele fractie kan vergaderen is in het huidige gebouw overigens niet te vinden.

De taalkwestie zorgt voor de meeste hoofdbrekens. In een compromis dat iedereen tevreden moest stellen hebben de partijen in de grondwet vastgelegd dat het land elf officiële talen krijgt. Naast de huidige twee talen Afrikaans en Engels zijn dat Zoeloe, Xhosa, Tswana, Noord Sotho, Zuid Sotho, Tsonga, Swazi, Ndebele en Venda. De clausule dat een lid het parlement in elke taal naar keuze mag aanspreken, stelt de ANC'ers voor bijna onoverkomelijke problemen. Moet het papierwerk in elf talen? En wat te doen met de bestaande installatie voor simultaanvertaling in Afrikaans en Engels, die met aanpassingen hooguit zes talen kan verwerken?

De delegatie heeft nog vijf maanden om praktische oplossingen te bedenken voor de mooie principes. Aan het statieportret is al gedacht. Naast de twee grote schilderijen van het Unieverdrag (1910) en het uitroepen van de Republiek (1961) komt waarschijnlijk een foto te hangen van de laatste vergadering van het meerpartijenforum dat de nieuwe grondwet opstelde. Dat voelt alvast een beetje thuis: sommige nieuwe parlementariërs worden straks door hun eigen gezicht welkom geheten.