VS zetten Thailands 'copycats' onder zware druk

BANGKOK, 9 DEC. In het kantoor in Bangkok houdt de man zijn westerse bezoeker een geweerkogel voor de neus. “ONPA is Thailands grootste muziekpiraat, maar het zijn dingen waarover je in een land als dit beter je mond kan houden. U heeft het dus niet van mij gehoord, hè?”

Veel overdrijft hij niet. In het 'Land van de Glimlach' is het nog steeds een met enige regelmaat voorkomende manier om zakelijke conflicten uit de weg te ruimen. En de belangen zijn groot. Thailand is al jaren internationaal de kwaaie pier als het gaat om het illegaal kopiëren van westerse produkten: van computerprogramma's van Microsoft, medicijnen van Organon, Madonna's popmuziek tot en met Levi Strauss-spijkerbroeken en Gucci-horloges.

“Het zijn vaak internationaal opererende bendes, en het gaat om grof geld”, zegt Adisak Limsuthapoth, vertegenwoordiger van Rolex-horloges in Bangkok. De Thais zetten er dit jaar zelfs hun 8 miljard dollar aan Amerikaanse export mee op het spel.

ONPA - gehuisvest in een groot, stralend wit geverfd gebouw in een van Bangkoks buitenwijken - zou volgens goede bron een maandelijkse produktiecapaciteit hebben van vijf tot tien miljoen illegaal gekopieerde cassettebandjes. Twee miljoen daarvan met westerse muziek. Ter vergelijking: de grote internationale muziekmaatschappijen verkochten begin dit jaar in Thailand elke maand een magere 100.000 stuks. Dat geeft scheve ogen.

Bij ONPA zit directeur Viroj Prichavongwaikul in korte broek en poloshirt ontspannen achter z'n mooie bureau. Nee, helaas, hij spreekt geen Engels maar een toevallig net uit Singapore overgekomen golfvrindje wil graag vertalen. Veel goudgerande oorkonden en foto's van Viroj met Thailands hooggeplaatsten versieren de muur. In de bedrijfshal staan de dozen vol muziekcassettes hoog opgestapeld. “Het spijt me, maar ik laat u in het bedrijf liever niet rondkijken”, houdt de naar goed Thais gebruik immer vriendelijk blijvende directeur beleefd af. Hij vertelt vooral blanco cassettebandjes te produceren maar natuurlijk niet te weten wat anderen met zijn tapes doen. Daarnaast heeft hij z'n eigen artiestenstal met Thaise muziek. “Ik ben dan ook blij als we hier straks die nieuwe auteurswet krijgen”, zegt Viroj glimlachend.

Azië was volgens cijfers van de westerse muziekindustrie in 1990 goed voor 45 procent van alle illegaal gekopieerde muziek ter wereld. Verlies: ruim vijfhonderd miljoen dollar. De trend verschuift in snel tempo van cassettes naar illegale cd's. Het afgelopen jaar zou in Thailand krap eenderde (in 1991 nog de helft) van de muziekopnames uit de handen zijn gekomen piraten die daarmee goud geld verdienen. Met computerprogramma's zou het helemaal mis zijn. Negenennegentig procent van alles wat in Thailand wordt gebruikt is illegaal gekopieerd, beweert de Business Software Alliance (BSA), een club van computerbedrijven die goed zijn voor zeventig procent van de totale Amerikaanse software-omzet. Volgens BSA is de schade wereldwijd 12 miljard dollar.

Gefrustreerd door hun handelstekort met Azië probeert de Amerikaanse regering haar ideeën over fair trade actiever aan haar handelspartners op te dringen. Bescherming van handelsmerken, octrooien en auteursrechten heeft prioriteit gekregen. Ten aanzien van de eerste twee zaken zijn in Thailand een jaar geleden nieuwe wetten in werking getreden, maar die blijken niet voldoende.

Terwijl de Europese autoriteiten achterover leunden en afwachtten wat er zou komen, dreigden de Amerikanen met handelssancties op grond van de 'Special Section 301'-regeling van de Amerikaanse Handelswet. Niks meer wachten op die eerder dit jaar nog zo uitzichtloze internationale besprekingen in het kader van de GATT. Eind april van dit jaar kregen de Thais nog enkele maanden de tijd eindelijk hun leven te beteren. Daarna zou er in Siams levenslijn - acht miljard dollar export naar de VS - worden gesneden. Bij de Thais zat de schrik er in.

De afgelopen maanden is alles in het werk gesteld om de machtige handelspartner te plezieren. De Thaise minister van handel schorste zijn hoogste ambtelijke toponderhandelaar en haastte zich met nieuwe beloften naar Washington. De voorpagina van de Bangkok Post toont foto's van bulldozers die in het bijzijn van pers en westerse vertegenwoordigers van overheid en industrie bergen cassettebandjes en horloges vermorzelen. In een stortvloed aan acties arresteert de politie winkeliers en worden goederen in beslag genomen.

Majoor-generaal Vatin Comsongsri, chef van de politie, zit in zijn werkkamer pontificaal tussen de vitrines met nagemaakte Guy Laroche- portefeuilles en nep Rolex-horloges. De baas van Thailands Economische Misdaad Divisie vertelt trots 's lands grootste muziek- en videopiraten te hebben opgepakt. Negen waren het er volgens hem. Zes kregen vierduizend gulden boete en een voorwaardelijke gevangenisstraf. Niet echt hoog, beaamt Vatin. ONPA kent hij heel goed; de zaak tegen het bedrijf behoort tot de drie die nog aanhangig zijn.

De strafbepalingen gaan overigens omhoog tot maximaal vier jaar gevangenisstraf en zestigduizend gulden boete. De Thaise premier Chuan Leekpai kon president Clinton eerder deze maand meedelen dat de daarvoor in recordtijd voorbereide nieuwe auteurswet bij het Thaise parlement ligt. De wet zou bescherming bieden conform de internationale maatstaven vastgelegd in de laatste (1971, Parijs) versie van de Bern Conventie en ook expliciet computersoftware noemen.

Als beloning schrapten haalden de VS Thailand begin september van de lijst met landen die met directe handelssancties worden bedreigd. De Thaise export-lobby haalde opgelucht adem. Het grootste gevaar was even geweken. In januari worden de Thais echter opnieuw beoordeeld. Zo blijft de druk op de ketel.

Thailand, dat nauwelijks de status van ontwikkelingsland is ontgroeid, staat nu voor een enorme investering: bijna elk bedrijf moet de huidige, meestal gekopieerde, computerprogrammatuur vervangen door legale software. “Ik verwacht dat mijn omzet het komende jaar verdrievoudigt”, aldus een tevreden vertegenwoordiger van het Amerikaanse Microsoft in Bangkok.

Rond het trendy Siam-plein, midden in Bangkoks drukke stadscentrum, is nauwelijks meer een illegaal gekopieerde cassette of cd te krijgen. “De politie maakt te veel problemen”, zegt een winkelier. “Onze verkopen van cassettebandjes zijn het afgelopen half jaar verviervoudigd tot zo'n 400.000 per maand”, zegt Peter Gan van het - legale - Sony Music in Bangkok.

Toch is de af te leggen weg nog lang. Gan schat de Thaise markt voor westerse muziek op ten minste 20 miljoen cassettes per jaar. “Als de politie de naleving van de nieuwe wet afdwingt, gaan we flink in de Thaise muziekindustrie investeren”, aldus Gan. Het personeel gaat van de huidige 41 man naar vijfhonderd. Het promoten van Thaise artiesten was tot nu toe niet aantrekkelijk, omdat het vooral piraten waren die ervan profiteerden. Het is volgens Gan het bewijs dat de Thais zelf dus ook baat hebben bij de nieuwe wet.

Anderen zijn daar minder van overtuigd en vinden dat Thailand te hard wordt aangepakt. Volgens de cijfers van het Amerikaanse BSA is de schade door software-piraterij in kleine markten als Nederland (inclusief België) uitgedrukt in absolute geldbedragen al ruim tweemaal zo groot. De Thaise expert in het internationale recht dr. Surakiat Sathienthai van Bangkoks prestigieuze Chulalongkorn universiteit vreest dat het de nekslag is voor Thailands jonge en nog kwetsbare software-industrie en dat 's lands wetenschappelijke en technologische ontwikkeling in gevaar komt. “Elke nieuwe wet moet corresponderen met het ontwikkelingspeil van een land”, vindt de jurist. Het dreigt er volgens hem op uit te draaien dat Thailand alleen een koper van technologie wordt.

“En de Amerikanen blijven steeds maar nieuwe eisen stellen”, zegt dr. Nilsuwan Leelarasamee, vice-president van de Vereniging van Thaise Farmaceutische Producenten (TPMA). Als voorbeeld noemt hij Thailands nog in 1992 aangepaste octrooiwet, waarbij nieuwe westerse medicijnen twintig jaar lang in Thailand bescherming genoten. “De Amerikanen waren niet tevreden. Ze vragen nu ook bescherming voor medicijnen die in Thailand nog niet op de markt zijn, maar die al wel in het buitenland gepatenteerd zijn. Dat gaat zelfs verder dan de ontwerptekst van het eventuele GATT-verdrag”, aldus Nilsuwan. Dat gaat uiteraard ten koste van de Thaise generieke-medicijnenindustrie. Recente andere Amerikaanse eisen zijn het openen van Thailands bank- en verzekeringssector en de verlaging van Thaise importtarieven op zaken variërend van landbouwprodukten tot en met bioscoopfilms uit Hollywood.

De Amerikaanse druk heeft alleen effect als de Thaise politie de naleving van de nieuwe wetgeving afdwingt. “Daar moet je hier soms geld voor betalen”, ervaren sommigen. Majoor-generaal Vatin kan er op het politiebureau om lachen. De verkoper bij Goofy, Game & Software in Bangkok lacht ook. “U wilt per se een paar honderd gulden uitgeven voor originele software”, vraagt hij. “No problem, dan moet u bij mijn buurman zijn. Hier geven wij u voor een paar tientjes een prima kopietje”. In de winkel ernaast is geen mens te zien.