Voor identiek opstel geven leraren vol punt minder; Rare naam vormt handicap

Als iedereen zijn kind Jan, Piet of Klaas noemt, is dat saai. Maar de creativiteit die ouders aan de dag leggen, gaat soms wel erg ver. Geboortekaartjes zijn daardoor steeds vaker een reden om de wenkbrauwen te fronsen. Namen als Kreta, Olf of Vees zijn geen uitzondering. Dit tot schade van de kinderen, want mensen met een zonderlinge naam, krijgen een minder hartelijk welkom in de wereld.

De meeste mensen denken dat het niet veel uitmaakt hoe zij heten. De indruk die iemand oproept wordt bepaald door uiterlijke schoonheid, lichamelijke verzorging, kleding, make-up, kapsel, karakter, status, rijkdom, vaste manieren en welsprekendheid. Op zo'n waslijst van kenmerken lijkt de naam geen gewicht in schaal te leggen.

Toch heeft onderzoek aangetoond dat de naam wel degelijk belangrijk is. Kinderen met aantrekkelijke namen als Saskia en Jeroen zijn in de schoolklas populairder en presteren beter dan kinderen met uitzonderlijke namen. Bovendien vormt een rare naam gemakkelijk een mikpunt voor spot.

De naam die iemand bij de geboorte meekrijgt drukt een stempel op iemands verdere leven. Dit komt doordat namen allerlei associaties oproepen. Tatjana klinkt voluptueuzer dan Annie, Aagje leergieriger dan Joke, Jean-Paul slimmer dan Dik, en Roderick bekakter dan Piet. Deze associaties zijn zo sterk dat zij de waarneming bijsturen.

Toen aan Amerikaanse proefpersonen werd gevraagd de mooiste vrouwen te kiezen uit een stapel foto's, kozen de proefpersonen telkens voor portretten waarbij namen als Jennifer en Christine vermeld werden, terwijl zij identieke plaatjes met bijschriften als Ethel en Gertrude in de stapel lieten liggen.

Een soortgelijk resultaat werd behaald toen aan leraren en medestudenten werd gevraagd een aantal essays te beoordelen. Opstellen die ondertekend waren met onconventionele of onaantrekkelijke namen, bleken minder gewaardeerd te worden dan identieke schrijfsels met een welluidende ondertekening. In cijfers uitgedrukt scheelde het een vol punt.

Spelling

Zelfs de manier waarop namen gespeld worden is van belang. Ouders die hun kind graag iets eigens willen meegeven kiezen soms voor een gewone naam met een 'verkeerde' spelling. At is makkelijker te schrijven dan Ad, Bejatriks is fonetisch identiek aan Beatrix en Marthyn wordt daadwerkelijk gebruikt als alternatief voor Martin.

Uit het onderzoek van de Amerikaanse psychologen Albert Mehrabian en Marlena Piercy is echter gebleken dat het gemiddelde publiek niet erg enthousiast is over dergelijk frivoliteiten (The Journal of Social Psychology, Vol. 13, Nr. 4, 1993). De onderzoekers vroegen honderd proefpersonen om zich voor te stellen dat zij iemand zouden tegenkomen met namen als Linda, Mike en Monique. Hierbij bleek dat dergelijke namen meer met succes, populariteit, persoonlijke warmte, deugdzaamheid en een goed humeur worden geassocieerd dan Lynda, Maik en Moniek. Opvallend was bovendien dat de proefpersonen aannamen dat mensen met vreemd gespelde namen minder mannelijk zouden zijn.

Creatieve naamgeving door de ouders heeft dus een averechts effect. Hun kind wordt niet extra bijzonder, maar krijgt het een beetje moeilijker. Dit effect is subtiel, zodat de betrokken personen of hun ouders dit meestal niet bewust opmerken, maar het blijft wel een leven lang bestaan. Het treedt met name op in situaties waarin weinig bekend is over de persoon. Zo is een prettig aandoende naam een mooie afsluiting van een sollicitatiebrief, maar in het contact met de buren doet de naam er minder toe. Wie jarenlang naast elkaar heeft gewoond, zal zich minder door de indruk van de naam laten leiden.

Er is echter troost voor alle kinderen die opgezadeld zitten met creatieve ouders. In de eerste plaats bestaan er mensen die erin slagen hun eigen naam gangbaar en populair te maken. Als Jari Litmanen, de topscorer van Ajax, de weg naar het doel nog vaak zal vinden, zal zijn naam ook in Nederland meer gaan voorkomen en een cabaretier als Youp van 't Hek is te groot geworden om nog hinder te ondervinden van zijn eigenwijs gespelde naam.

Veranderen

Voor minder succesvolle personen bestaat er een ander redmiddel. Zij kunnen hun naam laten veranderen. Wie een andere achternaam wil hebben, moet een verzoek richten aan Hare Majesteit de Koningin der Nederlanden (p.a. het Ministerie van Justitie). Het verzoek wordt alleen ingewilligd als daar goede redenen voor zijn. Kinderen kunnen de naam van nieuwe verzorgers aannemen. Ook namen die hinderlijk vaak voorkomen of die bespottelijk of onnederlands zijn, worden met een Koninklijk besluit veranderd. Een hersenchirurg hoeft niet per se met de naam Koppendraaier door het leven te gaan en een dominee hoeft geen Van de Ketterij te heten.

Het wijzigen van de voornaam behoort eveneens tot de mogelijkheden. Dergelijke verzoeken moeten gericht worden aan de rechtbank van het arrondissement waar u woont. Dit kan rechtstreeks als dit kort na geboorteaangifte gebeurt. Een kersverse vader kan door de zenuwen of dronkenschap de naam van een grootvader zijn vergeten, zodat het kind Johan Pieter in plaats van Johan Theodoor Pieter zou gaan heten. Dergelijke beginnersfouten worden snel rechtgezet.

Voor een voornaamswijziging op meer gevorderde leeftijd is een advocaat noodzakelijk, maar een met redelijke argumenten omkleed verzoek zal als regel niet afgewezen worden. Aan de naamswijziging zijn echter wel kosten verbonden. Voor mensen die daar geen geld voor over hebben, laat de wet een laatste mogelijkheid open. Het is iedereen toegestaan in het dagelijks leven een pseudoniem of een artiestennaam te gebruiken.