Volop confrontaties tussen Eerste Kamer en kabinet

DEN HAAG, 9 DEC. De AAW, het huurwaardeforfait (twee keer), de nabestaandenwet, het plan-Simons, het schrappen van de inflatiecorrectie. De senaat heeft sinds 1989 een indrukwekkende lijst met confrontaties weten op te bouwen met het kabinet Lubbers/Kok.

In december 1989 - een maand na het aantreden van het kabinet - dreigde vice-premier Kok met een crisis om de CDA-fractie alsnog te laten instemmen met een wetswijziging van de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet.

Bij de financiële beschouwingen in maart 1990 waarschuwde CDA-senator Boorsma dat het nieuwe plan voor de gezondheidszorg tot een hoger collectieve lastendruk leidt. Een - theoretisch - schot voor de boeg, dat escaleerde in november 1991. PvdA-staatssecretaris Simons (volksgezondheid) stuitte toen op groot verzet met zijn wetsvoorstel tweede fase van de stelselwijziging ziektekostenverzekeringen. Tijdens een marathondebat lag met name de CDA-fractie onder aanvoering van senator Kaland dwars. Na vele schorsingen ging het CDA - en daarmee een meerderheid in de Eerste Kamer - akkoord met het wetsvoorstel.

Een verhoging van het huurwaardeforfait, de belasting voor huiseigenaren, stuit ook altijd op verzet van de CDA-fractie. Bij de verhoging voor dit jaar diende zij een motie in. Deze motie werd door de Eerste Kamer aangenomen, maar het kabinet had al aangekondigd dat het deze motie niet zou uitvoeren. De Eerste Kamer legde zich daar bij neer.

Afgelopen zomer liepen de spanningen bij de behandeling van de WAO-voorstellen hoog op. Pas nadat hij een regeling voor chronisch zieken had toegezegd, wist staatssecretaris Wallage (sociale zaken) de dreiging van een kabinetscrisis af te wenden. Ook de Algemene Nabestaandenwet stuitte op kritiek van de senaat. Deze wet vervangt de Algemene Weduwen- en Wezenwet en had dit jaar al tot lagere uitkeringen moeten leiden. Het conflict met de regeringsfracties spitste zich toe op de gelijke behandeling van samenwenwonenden en gehuwden. De discussie leidde tot de opmerkelijke situatie dat staatssecretaris Wallage de Tweede Kamer meedeelde dat hij de novelle die voor de senaat was opgesteld niet in de Tweede Kamer kon verdedigen. Binnenkort komt hij met een nader standpunt.

Vorige maand bleek dat de Eerste Kamer volhardt in het verzet tegen het voorstel van het kabinet voor een nieuwe bodemsaneringsregeling. De senaat maakte duidelijk dat een aanpassing op het voorstel dat alléén bedrijven die konden weten dat ze de bodem verontreinigden aansprakelijk worden gesteld, niet ver genoeg gaat. Binnenkort behandelt de Tweede Kamer een novelle hierover; het is nog onduidelijk hoe deze door de Senaat zal worden beoordeeld.

Ten slotte lijken kabinet en senaat af te stevenen op een conflict over het kabinetsvoornemen om volgend jaar de inflatiecorrectie in de loon- en inkomstenbelasting te schrappen. De Eerste Kamer onder aanvoering van CDA-senator Boorsma vroeg het kabinet om de belastingvoorstellen voor 1994 in minimaal twee afzonderlijke wetsvoorstellen aan het parlement voor te leggen. De Eerste Kamer heeft niet het recht van amendement en kan een wetsvoorstel alleen in zijn geheel goedkeuren of verwerpen.

Het splitsen van het belastingplan biedt de senatoren de mogelijkheid om tegen omstreden onderdelen van het belastingplan te stemmen, zonder dat zij gedwongen worden alle voorstellen in één stemming te verwerpen. Het kabinet legde het verzoek naast zich neer. Over twee weken verdedigt Kok het financieel beleid.