Privatisering als opmaat tot herstructurering vastgelopen economie; Run op aandelen van Italiaanse staatsbank

ROME, 9 DEC. Direct na de politieke veranderingen in de lokale verkiezingen heeft Italië deze week een andere belangrijke stap gezet in de richting van een nieuwe samenleving door massaal in te schrijven op het eerste grote privatiseringsproject, dat van de staatsbank Credito Italiano.

De vraag naar aandelen was zes keer groter dan het aanbod. De inschrijving is maandag begonnen, maar gisteren is zij al gesloten, ruim twee dagen vroeger dan voorzien. Het kabinet overweegt wegens het enorme succes de privatisering van de staatsbank Banca Commerciale Italiana, die voor april gepland staat, te vervroegen naar februari.

“Gisteren stond ik met mijn vrouw in het stembureau om onder een meerderheidsstelsel te kiezen”, zei een jonge man in een sjieke wollen winterjas die maandagmorgen vroeg in de rij was gaan staan bij een Romeins filiaal van Credito Italiano, in de wandeling Credit genoemd. “Nu ben ik hier om aandelen Credit te kopen. Wie had dit vijf jaar geleden gedacht?”

Privatisering is in Italië een parallel van de politieke omwentelingen. Romano Prodi, de president van de staatsholding IRI, spreekt over “een stap in de richting van meer economische democratie”. De omvangrijke staatssector is door de regeringspartijen gebruikt als een stemmenmachine voor de eigen cliëntèle en als een bron voor smeergeld. Daardoor werken veel staatsbedrijven bijzonder inefficiënt en is er nergens in West-Europa zo'n omvangrijke staatssector als in Italië.

Om deze bedrijven te saneren en om de greep van politieke partijen erop te verminderen, heeft premier Carlo Azeglio Ciampi een reeks privatiseringen aangekondigd. Maandag is daarin de eerste stap gezet, in de banksector, die wordt gedomineerd door de staatsbanken. Particuliere en institutionele beleggers konden inschrijven op de 840 miljoen aandelen van Credito Italiano, de zevende bank van het land.

Vooraf was de hoop uitgesproken dat op zijn minst honderdduizend mensen zouden inschrijven. Het zijn er 295.000 geworden, en omdat de aanvragen worden toegewezen naar volgorde van binnenkomst kunnen alleen de mensen die maandagmorgen vroeg in de rij zijn gaan staan, er zeker van zijn dat zij ook daadwerkelijk aandelen Credit kunnen kopen. Verwacht wordt dat zeker vijftigduizend aanvragers moeten worden teleurgesteld.

Voor particuliere beleggers was minimaal 40 procent gereserveerd. Waarschijnlijk krijgen de meeste aanvragers niet meer dan de minimumhoeveelheid van 2.500 aandelen toegewezen. Hiervoor moet ongeveer 6.500 gulden worden betaald.

Voor buitenlandse beleggers is ongeveer dertig procent van de aandelen gereserveerd, waarbij de IRI als voorwaarde heeft gesteld dat niemand meer dan drie procent van de bank in handen krijgt. Een woordvoerder van de handelsbank Goldman Sachs, die de privatisering van de Credit heeft begeleid, heeft gezegd dat de vraag in Europa zeven keer het aanbod overtrof en die in de Verenigde Staten ruim drie keer.

Half december zal het kabinet een besluit nemen over de vraag of het percentage van veertig procent voor individuele spaarders moet worden verhoogd ten koste van het aandeel van institutionele beleggers. IRI-president Prodi heeft vaak gezegd dat hij streeft naar een zo diffuus mogelijk aandelenbezit. De public company Engelse stijl is zijn grote voorbeeld. Nu al is duidelijk dat de Credito Italiano op de Milanese beurs het bedrijf zal zijn met de meeste aandeelhouders.

De aandelen zijn aangeboden voor een prijs van 2.075 lire per aandeel. Dat is 9,2 procent lager dan de slotkoers van de aandelen Credit vrijdag op de beurs in Milaan. Prodi heeft gezegd dat de korting die is vastgesteld ten opzichte van de beurskoers, wat lager is dan bij recente privatiseringen in Frankrijk en Spanje om speculatie zoveel mogelijk te voorkomen.

Bij de privatisering van de Banque Nationale de Paris waren de aandelen veertien procent goedkoper dan de beurskoers, bij de verkoop van de Spaanse Argentaria Corporacion Bancaria gaf Madrid een korting van 10,7 procent.

Credito Italiano is voor 67 procent in handen van de staatsholding IRI. De privatisering van Credit moet de Italiaanse overheid ruim 1,7 biljoen lire opleveren, ongeveer 2,1 miljard gulden.

“De Italiaanse economie slaat een pagina om en we zijn er trotst op te kunnen zeggen dat de IRI de eerste belangrijke stap heeft gezet in de richting van verandering”, zei Prodi gisteren tevreden. Privatisering van staatsbedrijven moet leiden tot een ingrijpende herstructurering in de Italiaanse economie. Deze wordt gedomineerd door een handvol grote ondernemingen waarna er een hele tijd niets komt. Gehoopt wordt dat het privatiseringsproces leidt tot de opkomst van een aantal middelgrote ondernemingen, waardoor het economische systeem opener zou worden.

Ook voor het spaargedrag van de Italianen zelf betekent de privatiseringsgolf een ommekeer. De afgelopen jaren hebben de meeste Italianen, die wat geld over hadden, belegd in staatsleningen en staatsobligaties. De rente daarop was vaak een paar procent hoger dan de marktrente, omdat de overheid dringend geld nodig had om het enorme begrotingstekort te dekken. Zo kregen de partijen het geld om stemmen te blijven kopen en waren de spaarders tevreden wegens de hoge rente. Het is een van de redenen dat het spaargeld van individuele burgers vaak is gebruikt voor consumptieve investeringen (het overheidstekort in de praktijk) in plaats van produktieve (aandelen).

Door de scherpe renteval zijn de staatsstukken minder interessant geworden. Via een grootschalige publiciteitscampagne, met een voormalige miss America in krijtjespak, is de spaarders opgeroepen de overstap te maken van de veilige staatsleningen naar de riskantere maar mogelijk winstgevender aandelen.

Niet alle staatsbedrijven zullen worden geprivatiseerd via een openbare inschrijving. De Italiaanse staat is bijvoorbeeld met een aantal bedrijven in onderhandeling over de verkoop van het turbinebedrijf Nuovo Pignone. Premier Ciampi heeft gezegd dat deze gesprekken nog voor het eind van dit jaar hun beslag moeten krijgen.

Over de manier waarop de Banca Commerciale Italiana moet worden geprivatiseerd, de volgende op de lijst, is een korte politieke crisis geweest. Prodi streeft ook hierbij naar een zo groot mogelijk aantal aandeelhouders, om te voorkomen dat één groep de controle krijgt over de bank. De Italiaanse handelsbank Mediobanca zou de Banca Commerciale graag opnemen in een groep van sterke Noorditaliaanse financiële instellingen, waarvan ook de verzekeringsmaatschappij Generali deel uitmaakt.