Het loslaten van dierbare mensen en dingen

Werelden: Gaan zoals je was, Ned. 1, 21.22-22.12u.

Die langzaam op het Noordzeestrand neerzijgende vlieger hadden ze weg mogen laten, net als de half-overwoekerde, door zon beschenen grafstenen. Hier en daar hadden de makers van Gaan zoals je was wat kunnen knippen uit de interviews. Want er worden nogal eens clichés gedebiteerd - 'dood gaan we allemaal... het is de enige zekerheid die je hebt...'. Maar er worden ook veel ontroerende dingen gezegd.

“Uit eerbetoon ... en vriendschap,” heeft Jacques met de zieke Reint afgesproken dat de laatste bij Jacques thuis opgebaard zal worden, als het zo ver is. “Sommige mensen vinden dat misschien eng, of bizar, maar ik vind 't heel goed. Reint wil niet naar een rouwcentrum, waar je in een ijskast wordt opgeborgen.” Terwijl Jacques, geflankeerd door een instemmend knikkende Reint, vertelt over de voorbereidingen, maakt de camera een sprong in de tijd. We zien Jacques in zijn eigen huis, wakend bij de kist van Reint.

De documentaire Gaan zoals je was, die de Ikon vanavond uitzendt, gaat over mensen die op punt van vertrek staan. Zij, en hun geliefden, hebben tijd gehad om na te denken over de uitvaart en om zich te verzoenen met hun dood - zegt Leonie niet over haar begrafenis: 'dat is mijn eigen feestje'. Het zijn stuk voor stuk mensen die zelf willen bepalen hoe hun afscheid er uit gaat zien: niet standaard in ieder geval. Leonie bijvoorbeeld wil in een rode kist, met alle kinderen 'waar ze altijd mee gewerkt heeft' erbij. En Herman van Veen, haar 'vreselijke lievelingsmuziek', moet worden gedraaid. “Dan zien ze tenminste, dat was ze.”

De 46-jarige aan aids lijdende Jürgen heeft zijn 'plekje onder de zon', waar hij 'misschien wel 100 jaar' zal liggen, zelf uitgezocht. “Jammer dat ik mijn buren niet ken.” Het is vooral dankzij de relativerende opmerkingen van de geïnterviewden dat de ruim een uur durende documentaire niet loodzwaar wordt. Er is ook veel plezier; aanstekelijk is het gegrinnik van Reint en Jacques, als ze het hebben over 'het vervoer'. In een volgende shot zien we een in vol ornaat opgetuigde rouwstoet met paarden langs de Stopera draven.

Gaan zoals je was gaat niet alleen de uitvaart. Ziek zijn, sterven op jonge leeftijd - 'waarom ik' - en het loslaten van dierbare mensen èn dingen komen uitgebreid aan de orde. Het is mooi om te zien hoe de voorbereidingen helpen om het verdriet om de eigen dood te verwerken. Zijn er ook gezonde stervelingen die zich bezighouden met hun eigen uitvaart, die nu al weten dat zij niet 'standaard' weggebracht willen worden? vraag je je af. Vaak is er niets geregeld en weten de nabestaanden niet eens of de overledene gecremeerd of begraven wil worden. Er komt wel meer niet aan bod in deze documentaire. Geen woord bijvoorbeeld over gebrekkige medewerking, soms zelfs botte onwil van begrafenisondernemingen om aan 'ongebruikelijke wensen' te voldoen. De gedichten van Ida Gerhardt voegen wel iets toe en, ja, ook de liedjes van Herman van Veen. Rillingen over mijn rug als de doodzieke Erica de teksten meeprevelt. Volledig in zichzelf gekeerd. Al een beetje aan de andere kant.