Pas op: van pesten komt discriminatie

Een vreemde eend... (Comme un bateau, la mer en moins). Regie: Dominique Ladoge. Met: Mathias Le Ny, Patrick Fierry, Alexandra Vandernoot, Jean-Pierre Bisson. In: Amsterdam, Rialto; Rotterdam, Lantaren/Venster.

Dat de autobiografische debuutfilm Comme un bateau, la mer en moins van de Franse regisseur Dominique Ladoge zich in 1970 afspeelt, blijkt een beetje uit decors en kleding, maar eigenlijk alleen eenduidig uit een nieuwsbericht op de radio over de dood van Nasser. De reden voor die verplaatsing naar het recente verleden is waarschijnlijk uitsluitend dat Ladoge toen 12 was, net als zijn hoofdpersoon Fabien (Mathias Le Ny).

Strikt persoonlijke herinneringen aan een moeilijke jeugd leiden snel tot de meest afgezaagde films. Slechts indien de maker over een bijzonder talent beschikt om zijn eigen ervaringen algemene geldigheid te verlenen, valt er iets aan te beleven. De reden om Comme un bateau, la mer en moins te maken moet voor de in Parijs werkzame Nederlandse producent Ludi Boeken vooral gelegen hebben in de sterk symbolisch aangezette rol van een zigeunerfamilie, een onderwerp waar Boeken eerder documentaires over heeft gemaakt.

De zigeuners, die volgens hun eigen legende een spijker van het kruis stalen om Jezus' lijden te verzachten, vertegenwoordigen de buitengeslotenen. Tijdelijk verbindt Fabien, zoon van niet tot een etnische minderheid behorende woonwagenbewoners, zijn lot met dat van de zigeuners. Dan ontlaadt de haat van de 'gewone' kinderen zich pas goed op hem, het slimste jongetje van de klas.

De niet zo bijster interessante film, die nogal nadrukkelijk en sentimenteel tegen pesterij als begin van racisme betoogt wordt hier als jeugdfilm onder de titel Een vreemde eend... uitgebracht, begeleid door een filmcahier van het LOKV (Landelijk Ondersteuningsinstituut Kunstzinnige Vorming) voor gebruik in de eerste klas van de middelbare school. Daarin wordt bij voorbeeld de vraag opgeworpen of de leerlingen de Nederlandse titel kunnen verklaren. Die is heel wat makkelijker te duiden dan de originele titel, verwijzend naar de woonwagen als een boot zonder zee. Toch is een film als deze, op z'n best geschikt voor vertoning op televisie op een verloren zondagmiddag, te simpel en te rechtlijnig om veeleisende jongeren te kunnen behagen. Het is zelfs de vraag of deze, waarschijnlijk uit hoogst particuliere motieven voortvloeiende produktie wel gebaat is bij de etikettering als jeugdfilm, louter omdat het perspectief dat van een kind is.