Optimisme bij Gatt-beraad in Genève neemt toe

GENEVE, 8 DEC. Lange tijd hebben meer dan honderd landen die bij de GATT (Algemene Overeenkomst over Tarieven en Handel) zijn aangesloten, moeten toezien hoe de wereldhandelsbesprekingen werden verlamd door het conflict tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten over onder meer de landbouw. Op het hoofdkwartier van de GATT was gisteren dan ook in de eerste plaats sprake van opluchting, toen de Amerikaanse speciale handelsvertegenwoordiger Mickey Kantor en Europees commissaris sir Leon Brittan na een marathonzitting in Brussel hun opwachting maakten in Genève.

Vanaf vandaag kunnen alle landen met elkaar in de slag om daadwerkelijk de laatste hordes weg te nemen die een GATT-akkoord nog in de weg staan. Het gaat onder meer om vergroting van de toegang tot elkaars markten voor goederen en diensten, de bescherming van 'intellectuele eigendom' (patenten) en een betere regeling van handelsgeschillen. Belangrijkste geschilpunt is nu nog de toegang van Amerikaans audio-visueel materiaal tot de Europese markt. De kwestie is van groot belang voor de Amerikanen. Met verkoop van films, muziek- en televisieprogramma's aan Europa verdienden de VS vorig jaar 3,6 miljard dollar. In 1991 kwam 81 procent van de bioscoopprodukties in Europa uit de VS, evenals 54 procent van de tv-series.

Met hun komst naar Genève maakten Kantor en Brittan duidelijk dat de in 1986 begonnen Uruguay-ronde een multilaterale aangelegenheid is en geen onderonsje tussen twee handelsblokken. “De Europese Unie en de Verenigde Staten zitten nu tenminste hier in Genève aan tafel,” aldus een van de afgevaardigden bij de GATT.

Directeur-generaal Peter Sutherland van de GATT had vroeg in de ochtend in ongebruikelijk harde bewoordigen nog dringend Kantor en Brittan gemaand “onmiddellijk” naar Genève te komen. Hij maakte duidelijk dat verder geen tijd meer verloren mag gaan door een intern debat in de Europese Unie. De speciale verklaring van Sutherland “namens de meer dan honderd andere deelnemers” aan de Uruguay-ronde leek het midden te houden tussen een ultimatum en een wanhoopskreet.

In kringen van de Duitse vertegenwoordiging bij de GATT werd gisteren gezegd dat de Fransen tijdens het ministersoverleg in Brussel hadden geprobeerd te voorkomen dat Brittan naar Genève zou gaan. Parijs zou eerst al zijn eisen in het bilaterale Europees-Amerikaanse overleg ingewilligd willen zien. Van Nederlandse zijde was in Brussel juist aangedrongen op Brittans vertrek naar Genève, om te voorkomen dat Sutherland het verslag van de onderhandelingen tussen de EU en de VS uitsluitend uit de mond van Kantor, die rond lunchtijd al in Genève was, zou horen.

De aanwezigheid van Brittan in het GATT-gebouw werd door alle verwikkelingen bijna tot een demonstratie tegen de starre houding van de Fransen. “Nu is het tijd voor de multilaterale onderhandelingen. Genève is de plaats waar het moet gebeuren,” zo verklaarde hij tijdens een persconferentie. Kantor had zich eerder in bijna gelijke bewoordingen uitgelaten.

Brittan en Kantor lieten zich gisteren beiden opvallend optimistisch uit. “Ik ben er volledig van overtuigd dat de Uruguay-ronde tijdig wordt afgesloten,” aldus Brittan. Kantor zei er “absoluut vertrouwen” in te hebben. Beiden onderstreepten dat de EU en de VS elkaar in de geschillen over de subsidies in de vliegtuigbouw en de Amerikaanse export van audiovisuele produkten zo dicht zijn genaderd, dat ze een GATT-akkoord niet in de weg zullen staan.

Bij de Europese delegaties in Genève is een voorzichtig optimisme merkbaar. Maar tegelijk klinkt de echo uit Brussel door van de woede over de opgeschroefde eisen van Frankrijk, waaronder extra financiële compensatie voor de Franse boeren die uit de Europese begroting zou moeten worden betaald. Volgens een Duitse gedelegeerde hebben de Fransen door vergaande Amerikaanse concessies op landbouwgebied al meer dan hun deel gekregen. Het is overigens de Europese Commissie die namens de twaalf landen van de EU in Genève onderhandelt. Voor een eventueel wereldhandelsakkoord is uiteindelijk wel de goedkeuring van alle lidstaten nodig.

De afgevaardigden van GATT-landen zijn vanmorgen door de VS en de EU over hun onderlinge onderhandelingsresultaat ingelicht. Australië, Canada en Brazilië werden gisteren tijdens de lunch al door Kantor op de hoogte gebracht. Hij wilde hiermee kennelijk voorkomen dat de drie landen die de Europese landbouwsubsidies altijd zwaar hebben gehekeld, de Amerikaanse concessies aan de Europeanen zouden afwijzen. Sir Leon Brittan benadrukte gisteren dat het niet de bedoeling is de punten van overeenstemming tussen Brussel en Washington er in Genève door te drukken. Ze worden ingebracht in de onderhandelingen over een alomvattend wereldhandelsakkoord.

Het is de bedoeling dat vanaf vandaag de hoofden van de delegaties bij de GATT elke dag bijeenkomen voor beraad over de voortgang en de problemen op de diverse onderhandelingsterreinen. Mochten zij er niet uitkomen, dan is zowel Kantor als Brittan bereid naar Genève terug te keren als GATT-topman Sutherland hierom verzoekt.