EU weer even verdeeld over landbouwbeleid als voorheen

BRUSSEL, 8 DEC. Frankrijk heeft zijn slag geslagen in de landbouwonderhandelingen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. En dus hoeft de schijn van interne Europese saamhorigheid niet langer te worden opgehouden. Europa is weer even verdeeld over de landbouw en over het handelsbeleid als voorheen.

Die conclusie kon gistermiddag al vrij snel worden getrokken na afloop van het spoedberaad van de ministers van buitenlandse zaken van de 12 lidstaten van de Europese Unie in Brussel over de uitkomst van de marathononderhandelingen tussen de Europese commissaris Sir Leon Brittan en de Amerikaanse handelsafgevaardigde Mickey Kantor. Bij alle interpretaties over wat nu de precieze stand van zaken is in de GATT-onderhandelingen, was na afloop in ieder geval één duidelijk geluid te horen. De Franse minister van buitenlandse zaken, Alain Juppé, zei dat Parijs het Blair House-akkoord over landbouw in zijn nieuwe versie accepteert.

Gezien het verloop van de GATT-onderhandelingen in het afgelopen jaar is dat een vrij revolutionaire uitlating. Ter herinnering: ruim een jaar geleden sloten de (vorige) Europese Commissie - toen nog met toponderhandelaar Frans Andriessen - en de (vorige) Amerikaanse regering in Blair House (Washington) een akkoord over vermindering van gesubsidieerde landbouwexporten. Tegen dat akkoord ging Frankrijk, voortdurend geconfronteerd met opstandige boeren in eigen huis, zich in de loop van het afgelopen jaar steeds harder verzetten. En naarmate dat verzet sterker werd, wist Parijs ook steeds meer steun te verwerven.

Dat proces mondde afgelopen najaar uit in een 'Jumbo-raad', waarbij alle lidstaten van de Europese Unie demonstratief de rijen sloten voor het oog van de camera's. Dat was wel zo handig met de finale in de onderhandelingen over een wereldwijd GATT-akkoord over liberalisering van de wereldhandel in zicht. De sluimerende tegenstellingen - als het aan Duitsland, Engeland en Nederland had gelegen was er al lang een GATT-akkoord geweest - werden door het Belgische voorzitterschap behendig toegedekt met de formule dat met de Amerikanen gesproken zou moeten worden over “verduidelijkingen” van het Blair House-akkoord.

Die opzet is geslaagd. Het nieuwe Blair House ziet er voor de Fransen en voor Europa een stuk aantrekkelijker uit, en dat de Franse regering nu ook formeel instemt met het resultaat, zou in Brussel tot tevredenheid moeten stemmen. Maar toch zorgden de positieve uitlatingen van minister Juppé gisteren voor weinig euforie.

De verklaring daarvoor ligt in de boodschap die Juppé gisteren in één adem door verbond aan zijn positieve oordeel. Hij zei namelijk dat Frankrijk financiële compensaties wenst voor zijn boeren, die immers offers moeten brengen als gevolg van 'Blair House', ook nu dat akkoord is 'verduidelijkt'. Hij zei ook dat Frankrijk 'Brussel' meer machtsmiddelen in handen wil geven om toe te slaan als de Europese Unie te maken krijgt met oneerlijke handelspraktijken. Beide eisen klinken zeer bekend: ze zijn in het verleden al eerder gesteld door Parijs en ze zorgen steeds weer voor een hoop opwinding bij 'liberale' lidstaten als Engeland, Duitsland en Nederland. “We laten ons er iedere keer weer door op stang jagen”, zoals minister Kooijmans van buitenlandse zaken gisteren fijntjes glimlachend opmerkte.

Tot dusver kan de Europese Unie op voorstel van de Europese Commissie zogenoemde vergeldingsmaatregelen nemen tegen landen die zich schuldig maken aan dumping als ten minste een meerderheid van tweederde meerderheid in de ministerraad daarmee instemt. Frankrijk (en de commissie) willen die procedure nu omdraaien: een voorstel van de commissie om strafmaatregelen te nemen kan slechts worden geblokkeerd met een tweederde meerderheid. Engeland, Duitsland, Nederland en Denemarken tekenden daar gisteren tijdens de besloten lunch na afloop van het formele beraad over de GATT-onderhandelingen al onmiddellijk fel protest tegen aan. Interne Europese handelsinstrumenten hebben niets te maken met de GATT, aldus bijvoorbeeld de Duitse minister van economische zaken, Rexrodt.

Inwilligen van de nieuwe Franse eisen voor financiële tegemoetkomingen - bijvoorbeeld aan de rundveeboeren op het Centraal Plateau - zal ongetwijfeld het gevaar met zich meebrengen dat het landbouwbudget door het vastgestelde meerjarenplafond heen schiet. Formeel is dat niet mogelijk, maar elke minister van landbouw herinnert zich nog hoe de Franse president Mitterrand op de Europese Top in Edinburgh van precies een jaar geleden extra financiële bronnen wist los te peuteren, die eventueel aangeboord zouden kunnen worden om Franse boeren te compenseren. Afgelopen voorjaar kregen de Franse boeren ook een tegemoetkoming voor het deelakkoord over oliezaden dat Brussel sloot met de VS.

Dat vooruitzicht zorgde gisteren aan Nederlandse kant al bij voorbaat voor sombere gezichten. Voor minister Kooijmans is het harde Franse optreden geen verrassing: “Ach, u weet hoe de Fransen en hoe minister Juppé plegen te opereren. Men is nogal maximalistisch ingesteld.”

Staatssecretaris Van Rooy (buitenlandse handel) zei desgevraagd dat ze er weinig behoefte aan had om haar Franse collega's te bedanken voor de gedreven inzet van Parijs, die de Amerikanen er ten slotte toe heeft gedwongen om opnieuw over Blair House te gaan praten met de Europese Unie. En minister Bukman (landbouw) spuwde gistermiddag bijkans vuur toen hem die vraag werd gesteld: “Als u wilt schrijven dat de verbeteringen aan het Blair House-akkoord tot stand zijn gekomen dankzij de inzet van Frankrijk, moet u dat maar schrijven. Maar zet u er dan wel bij dat minister Bukman het daar niet mee eens is.”

Bukman maakt zich grote zorgen over de uitgaven van het Europese landbouwbeleid, die de afgelopen vier jaar jaarlijks met 10 procent zijn gestegen. Hij vreest dat die uitgaven door de nieuwe Franse eisen alleen nog maar verder uit de hand zullen lopen, waarmee op den duur de Europese landbouwpolitiek “gruwelijk” wordt ondermijnd.

Bukman ontkent dat hij zich het afgelopen jaar heeft verscholen achter de harde Franse opstelling om daarmee ook voordelen voor de Nederlandse zuivel in de wacht te slepen. “De Franse methode is: zeg steeds dat je bereid bent om de hele boel onderuit te schoffelen, dan krijg je steeds je zin. De Fransen zullen wel zeggen: we hebben hard gegild, we hebben er een blèr House van gemaakt.(...) Maar wie heeft nu de meeste verdienste: degenen met de grootste bek, of degenen die zich het reëelst hebben opgesteld”.

Ook in de Brusselse wandelgangen waren gisteren dergelijke kritische opmerkingen te horen. “U zegt nu wel dat de Fransen zich slimme onderhandelaars hebben betoond, maar het zijn harde onderhandelaars. Ze komen vooral op voor hun eigen belangen. In de onderhandelingen met de VS probeert de Europese Commissie de pijn voor de Europese Unie natuurlijk zo gelijkmatig mogelijk over de lidstaten te spreiden. Maar daar heeft Parijs geen boodschap aan. Natuurlijk wordt er een prijs betaald voor Blair House. Nu zijn het de arme Portugese textielbedrijven die in de GATT moeten bloeden voor de grote Franse boeren”, aldus een diplomaat.