Een witboek voor Europa

EEN NIEUW Marshallplan is geboren. Het is niet bedoeld om Oost-Europa op de been te helpen. Het is veeleer een geschenk van de Europese Unie aan zichzelf. Na zich een tijd lang stil te hebben gehouden, is Jacques Delors, voorzitter van de Europese Commissie, weer volop in de openbaarheid teruggekeerd. Zijn witboek zal het Europese topberaad deze week beheersen, al was het maar omdat het haaks staat op een aantal axioma's die de afgelopen jaren voortdurend aan betekenis hebben gewonnen, en omdat er bijzonder veel geld mee is gemoeid.

Het Delors-plan valt in twee delen uiteen. Het omvat grootscheepse investeringen in de Europese infrastructuur, te financieren uit de Uniekas en op de kapitaalmarkt, en directe maatregelen ter bestrijding van de werkloosheid. Maar op beide fronten ontbreekt de consensus die Delors aan zijn spectaculaire succes met de schepping van de binnenmarkt alias Europa '92 heeft geholpen. Toen verwierf hij de onverdeelde steun van regeringen en bedrijfsleven. Nu ontwaart hij alom opgetrokken wenkbrauwen.

WEINIGEN ZULLEN moeite hebben met de diagnose die aan de voorstellen ten grondslag ligt. Europa is structureel in moeilijkheden geraakt en de massale werkloosheid is daarvan een onbehaaglijk zichtbaar gevolg. Volgens Delors' witboek is die werkloosheid terug te voeren op verschillende oorzaken: het conjuncturele dal waarin de economie verkeert, concurrentie vanuit de lage-lonenlanden, de hoge prijs van laagwaardige arbeid, onvoldoende onderricht en vakbekwaamheid, bescherming van aftakelende bedrijvigheid en vernietiging van banen als gevolg van het hoge tempo van technologische vernieuwing.

Weinigen ook zullen moeite hebben met bepaalde facetten van de therapie die Delors voorschrijft. Aan de infrastructuur is bijvoorbeeld genoeg te verbeteren en op twee opeenvolgende topconferenties zijn daarvoor dan ook middelen beschikbaar gesteld. Maar de nieuwe 'aanvullende' voorstellen komen in hun omvang en reikwijdte voort uit de Europese megalomanie die met het bijna-debâcle over 'Maastricht' juist leek te zijn overwonnen. Het is het overbekende recept van veel overheid en veel geld en het leidt tot de overbekende kwalen van verspilling en politiek-opportune aanwending van vrijkomende geldstromen. De ministers van financiën hebben hun ongenoegen al getoond: hun pogingen tot noodzakelijke soberheid dreigen door Europa te worden doorkruist. Maar Delors bejegent hen slechts met minachting.

WEINIG TREKT Delors zich aan van 'het nieuwe denken' over arbeidsmarkt en arbeidsverhoudingen, ideeën die anderzijds ruim aan bod komen in een gisteren gepubliceerd document van de confederatie van Europese werkgevers. De voorzitter van de Europese Commissie komt aandragen met het versleten argument dat verlaging van arbeidskosten het besteedbare inkomen aantast, en dat zoiets in een stagnerende economie de ellende alleen maar vergroot.

Het is een argument uit een discussie die hier te lande al vele malen is gevoerd. En het doet tekort aan het inmiddels door schade en schande verworven inzicht dat versoepeling van de arbeidsmarkt en vermindering van de arbeidskosten absolute voorwaarden zijn voor herstel van de werkgelegenheid. De nadruk in het witboek op het belang van arbeidsintensieve produktiepatronen roept in herinnering pleidooien uit een eerdere sociaal-economische crisis voor een belasting op automatisering.

ALS DE IDEEËN van Delors werkelijkheid zouden worden, zou het streven naar subsidiariteit aanzienlijk worden afgeremd. 'Europa' zou immers op essentiële maatschappelijke sectoren de regelende hand leggen. In die zin kan het witboek de functie krijgen van politieke katalysator. Hier wordt een maatschappijbeeld ontvouwd en een methodiek gekozen die sterk ideologisch is bepaald. De Europese bureaucraat Delors steekt een hand uit naar de Franse politicus van die naam.

In het debat na en over 'Maastricht' deed het argument opgeld dat Europa te abstract was en dat het beginsel van de gemeenschappelijkheid politiek niet 'leefde'. Delors' witboek brengt daarin verandering. Het dwingt tot politieke stellingname in een Europese context.