Trukendoos weer open voor oudere

ROTTERDAM, 7 DEC. De behandeling van de parlementaire enquête over de uitvoering van de sociale zekerheid is nauwelijks achter de rug. De uitkomst was vooral pijnlijk voor de vakbeweging en de werkgevers; zij hebben immers jarenlang te royaal gebruik gemaakt van de geboden voorzieningen. Maar wie denkt dat de sociale partners zich na een dergelijke beschuldiging bezinnen op hun afspraken, heeft het mis. Met het afschaffen van de ouderenrichtlijn in het vooruitzicht trok een aantal bonden en werkgevers de afgelopen weken opnieuw de trukendoos open.

Sommige bedrijven besloten voor het einde van het jaar een ontslagaanvraag voor hun oudere werknemers in te dienen. De ouderenrichtlijn, bedoeld om 55-plussers met voorrang te laten afvloeien, verdwijnt immers per 1 januari. De ACM in Groningen vroeg zelfs ontslag aan voor de werknemers die nu nog geen 55 zijn, maar dat voor het einde van 1996 worden.

De werkgevers en vakbonden in de havens van Rotterdam en Amsterdam besloten recent tot een vrijwillige vertrekregeling voor de oudere medewerkers. En de directie van het warenhuisconcern V&D maande een deel van zijn ouderen de afgelopen maanden het pand 'vrijwillig' te verlaten.

Het witte konijn dat de sociale partners in de havens en bij V&D uit de hoge hoed toverden, heet vrijwilligheid. De ouderenrichtlijn geldt immers alleen bij collectief ontslag. De havenbonden en de werkgevers menen dan ook dat het verdwijnen van de richtlijn op 1 januari aanstaande niet van toepassing is op de afspraken die in de havens en bij V&D zijn gemaakt. Ongetwijfeld grinniken ze om hun geslaagde opzet van het zogenaamde een-tweetje. Dat de kosten wederom op de gemeenschap worden afgewenteld, lijkt hen niet te deren.

Daarbij moet worden aangetekend dat de Dienstenbond FNV zich tegen de constructie bij het warenhuis V&D keert. Maar in de havens zijn de vakbonden en de werkgevers het in goede sfeer wèl met elkaar eens geworden. Alleen al in de Rotterdamse haven verdwijnen daarom op de korte termijn 1.600 oudere werknemers op 'vrijwillige' basis.

De overheid werd keurig buiten de afspraak in de havens gehouden. Het Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (RBA) in Rotterdam, waarin vertegenwoordigers van vakbeweging, werkgevers èn overheid zitten, toetst normaal een ontslagaanvraag. Behalve als bonden en werkgevers in goede sfeer zelf overeenstemming bereiken. En dus omzeilden de sociale partners in de havens het RBA en daarmee de overheid.

Vervolgens moest alleen de bedrijfsvereniging nog controleren of de 1.600 oudere werknemers in de Rotterdamse haven het ontslag aan zichzelf te danken hebben of niet - het begrip verwijtbaar. De wet zegt dat degene die verwijtbaar is ontslagen, niet in aanmerking komt voor een WW-uitkering.

Voor het bestuur van de bedrijfsvereniging geen moeilijke opgave. Hierin zitten immers alleen vertegenwoordigers van vakbonden en werkgevers. Zij moesten nu hun eigen afspraak toetsen. Het zal dan ook geen verbazing wekken dat het bestuur van de bedrijfsvereniging de 55-plussers onmiddellijk een WW-uitkering toekende. Deze bedraagt 70 procent van het laatstverdiende loon en wordt door de werkgevers aangevuld tot 80 of 85 procent.

Deze constructies hebben de woede van minister De Vries van sociale zaken en werkgelegenheid gewekt. Gisteren liet hij weten de Sociale Verzekeringraad (SVr) te vragen dergelijk misbruik van WW-gelden te onderzoeken. In tijden van sterk oplopende werkloosheid, loonmatiging en forse economische tegenwind moeten bedrijven immers de collectieve lastendruk (som van sociale premies en belastingen) niet onder druk zetten.

Onvermijdelijk dringt zich een vergelijking op met de uitvoering van de Wet op de Arbeidsongeschiktheid (WAO). Toen konden werkgevers en vakbeweging ook in goede samenspraak de kosten van saneringen op de gemeenschap afwentelen. Het bedrijfsleven raakte van zijn overtollig personeel af en de vakbonden stelden hun achterban tevreden doordat een WAO-uitkering vaak hoger uitviel dan een WW-uitkering. Bovendien wordt de WW-uitkering na enige tijd verlaagd tot het niveau van de bijstand, terwijl de uitkering bij arbeidsongeschiktheid gelijk blijft. Maar hoe het uiteindelijk met de WAO is afgelopen, weten we allemaal.