TERUGBLIK

Op 26 november zette J.L. Heldring zijn beschouwing voort over vroeger gemaakte voorspellingen, die nu tot de historie behoren ('Terugblik op prognose').

Het gaat hier om politieke ontwikkelingen, die vooral het jachtterrein vormden van politici en journalisten, eerder dan van historici. Als de voorspellingen werkelijk zijn geworden zou men van historische proscopie kunnen spreken. Deze 'helderziendheid' berust op achtergrondkennis, gezond verstand en feeling.

In deze eeuw hebben zich gebeurtenissen voorgedaan van apocalyptische aard, die zich soms wel tevoren begonnen af te tekenen, maar die niemand in hun uitwerking heeft kunnen voorspellen.

Zelfs nu zijn ze nog niet in hun volle omvang te waarderen. De historische terugblik wordt door de weerspiegeling van deze tijd bepaald. Als mens van nu ben je gevormd door de actuele wereld. Onze normen, ethiek, maar ook esthetica zijn ons meegegeven door onze opvoeding, maatschappij en dagelijks spervuur van de media. Onze ingebrachte software bepaalt ons oordeel over de middeleeuwen of over de 19de eeuw. Volgende generaties zullen de achterliggende tijd weer anders beleven.

Niemand oordeelde 75 jaar geleden over het communisme of het kolonialisme zoals wij dat nu doen. Het is maar weinigen gegeven om midden in de tijdstroom waarin we verder roeien kritisch om zich heen te kijken en, tegen de communis opinio in, te zien wat er fundamenteel mis is. Aan die enkeling is het misschien gegeven: een prognose van een toekomstige terugblik. Hoe zullen wij over 20 of 50 jaar oordelen over deze tijd? Wat zal er staande blijven van onze opvattingen over staat en individu, over recht en onrecht, over onze welvaart en ons welzijn? Een uitdaging voor mensen met kritisch oordeel en vermogen zich in een toekomstige (denk)wereld te verplaatsen.