SPD verslaat CDU in Brandenburg; PDS bijna even sterk als de CDU

BONN, 6 DEC. Met 33,5 procent van de stemmen, een winst van 5,4, is de regerende SPD van de regionaal populaire premier Manfred Stolpe gisteren de grote winnaar geworden van de gemeenteraadsverkiezingen in de Oostduitse deelstaat Brandenburg. Nauwelijks minder won de PDS, de opvolgster van de vroegere communistische SED, die van 16,5 procent in mei 1990 sprong naar 21,3.

Grote verliezer in deze deelstaat, waar 61 procent van de 1,9 miljoen kiesgerechtigden opkwam (tegen 76 procent in 1990), was de CDU. Zij verloor bijna tien procent, en viel terug tot 22,5, waarmee zij als tweede partij de PDS maar net voorbleef. De FDP bleef met 6,6 procent praktisch gelijk, Bündnis '90/Groenen klom van 3,6 naar 6 procent. Kleinere, vaak slechts plaatselijk optredende, groepen kregen in totaal circa 10 procent.

Extreem rechtse partijen, die in sommige steden meededen, kregen geen voet aan de grond, zij kwamen nergens boven twee à drie procent. Premier Stolpe noemde het opkomstpercentage en de afwijzing van extreem rechts “een verheugend bewijs dat de democratie hier tegen een stootje kan ondanks de slechte economische toestand”. Volgens PDS-voorzitter Lothar Bisky betekent de hoge PDS-score niet dat grote groepen kiezers terugverlangen naar de DDR. “Dat willen wij niet, dat weet ook iedereen, de kiezers hebben onze constructieve oppositie beloond”, zei hij. Net als vroeger voor de SED geldt (het Pruisische) Brandenburg voor de PDS als de deelstaat waar zij de meeste leden heeft.

Bij een extra burgemeestersverkiezing in Frankfurt aan de Oder kreeg de door de SPD gesteunde partijloze kandidaat Wolfgang Pohl de absolute meerderheid. In de regionale hoofdstad Potsdam haalde de PDS'er Kotzmutz 43,5 procent, 13 procent meer dan de huidige SPD-burgemeester Gramlich. Daar is over twee weken een tweede ronde nodig. Deze uitslag was vooral verrassend omdat de zogenoemde Gauck-commissie, die de dossiers van de vroegere DDR-staatsveiligheidsdienst (Stasi) onderzoekt, juist midden vorige week had bekendgemaakt dat Kotzmutz in de jaren zeventig Stasi-medewerker is geweest. Kotzmutz, die in zijn campagne niet had verzwegen dat hij vroeger als SED'er ook in geheime functies had gewerkt, zei dat de Gauck-commissie al veel langer wist dat hij voor de Stasi had gewerkt en dat zijn hoge score kennelijk ook een reactie van de kiezers was op het tijdstip dat voor de onthulling gekozen was.

Hoewel deze deelstaat-verkiezingen in Brandenburg te veel plaatselijke en regionale eigenaardigheden vertoonden om een representatief landelijk beeld te geven, waren zij in veel media toch tot een soort laatste test verklaard voor het Duitse “superverkiezingsjaar” 1994, dat 19 verkiezingen zal brengen. In dat perspectief bezien omschreef de SPD in Bonn de nederlaag van de CDU als “een debâcle voor (CDU-voorzitter en kanselier) Helmut Kohl en een signaal dat het einde van zijn tijd nadert”. CDU-secretaris-generaal Peter Hinze noemde het verlies van zijn partij in Brandenburg “absoluut onbevredigend”. Volgens Hintze hebben lange interne twisten binnen de CDU-top in de deelstaat, het afhaken als presidentskandidaat van de Oostduitse CDU'er Steffen Heitmann en de recente kwestie van de wegens hun te hoge salarissen afgetreden drie Westduitse CDU-ministers in het aangenzende Saksen-Anhalt een rol gespeeld bij de CDU-nederlaag. De PDS-winst, die volgens eerste onderzoeken vooral ten koste van de CDU is gemaakt, achtte hij “angstaanjagend”. De PDS profiteert nu van de ontevredenheid waarvoor haar voorgangster, de SED, in veertig jaar DDR de basis heeft gelegd, zei hij.

Ondanks de nederlaag van haar partij was de nieuwe regionale CDU-voorzitter Carola Hartfelder echter niet ontevreden. Zij sloot zich aan bij Hintzes verklaring en wees er bovendien op dat in de CDU-score vier jaar geleden ook twee andere partijen hadden meegeteld (namelijk Demokratischer Aufbruch en de DSU, die met de CDU toen de Alliantie voor Duitsland vormden).

Kohl en Wolfgang Schäuble, fractieleider van de CDU in de Bondsdag, zijn intussen publicitaire tegenaanvallen op de SPD en haar presidentskandidaat Johannes Rau begonnen. Op regionale CDU-bijeenkomsten in Saksen-Anhalt en Sleeswijk-Holstein, zaterdag, vroeg Kohl de SPD haar historische “verraad aan de Duitse eenheid” uit te leggen. Rau, premier in Noordrijn-Westfalen, verweet hij destijds - in de jaren tachtig, toen de DDR nog bestond en de SPD als oppositiepartij nauwe contacten met de SED-top onderhield en zo een politiek van “verandering door toenadering” probeerde - te hebben gepleit voor twee Duitse nationaliteiten. Dat kwam volgens Kohl neer op het isoleren van (toen) 17 miljoen Oostduitsers, wat Rau nu ongeschikt maakt om president te worden van het verenigde Duitsland.

Kohl, die vanavond weer een periodiek vraaggesprek geeft voor de satellietzender Sat.I aan een door hemzelf goedgekeurd trio journalisten, lijkt ook doende om een electoraal thema te maken van de “tweede Barschel-affaire”. Na de eerste zogeheten affaire (1987), waarin de gelijknamige CDU-premier in Sleeswijk-Holstein zijn SPD-tegenstander Björn Engholm had laten bespioneren, wat vlak voor verkiezingen uitlekte, hetgeen bijdroeg aan de overwinning van de SPD, is nu uit nadere verhoren van een parlementaire enqûetecommissie gebleken dat Engholm en andere toenmalige regionale hoge SPD-functionarissen al voor die verkiezingen van het werk van die spion op de hoogte waren, contact met hem hadden en hem hunnerzijds ook geld betaalden. Engholm is mei dit jaar wegens zijn meinedige verklaringen in deze kwestie als SPD-voorzitter afgetreden.

Intussen heet het, onder meer in een vraaggesprek in Der Spiegel van vandaag met de uit Sleeswijk-Holstein afkomstige ondervoorzitter van de SPD-fractie in de Bondsdag, Norbert Gansel, dat de Oostduitse inlichtingendienst Stasi, al sinds '87 weet had van deze kant van de zaak en Engholm zelfs, mocht hij SPD-kanselier zijn geworden, had kunnen chanteren. Kohl, die tot nu toe over deze tweede Barschel-affaire had gezwegen, sprak zaterdag van “schurkenstreken” (Gaunereien) van de SPD in Sleeswijk-Holstein.