Overleden Frank Zappa (52) beheerste rock èn klassiek

AMSTERDAM, 6 DEC. Frank Zappa, die zaterdag op 52-jarige leeftijd in Los Angeles aan prostaatkanker overleed, was popmuzikant, componist, humorist en politiek activist. Zijn standpunten op velerlei gebied waren altijd controversieel. In zijn talrijke kwaliteiten drukte hij een onuitwisbaar stempel op het rock & roll-tijdperk. Buiten Amerika werd Zappa nog het meest bewonderd. De Tsjechoslowaakse president Vaclav Havel wilde hem benoemen tot cultureel ambassadeur, het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken hield dat tegen.

De unieke veelzijdigheid van Zappa, die samenwerkte met de 'klassieke' eigentijdse componist Pierre Boulez, bleek in zo'n vijftig lp's. Ze variëren van de psychedelische popsatire van het debuutalbum Freak Out! van zijn groep The Mothers of Invention uit 1966, tot serieuze orkestwerken in samenwerking met het Duitse Ensemble Modern onder de noemer The Yellow Shark.

Frank Vincent Zappa had al op jonge leeftijd interesse in de muziek van Varèse en Strawinsky. Zijn voorliefde voor drums en vocale doowop-muziek bracht hem in aanraking met rock & roll. Met schoolvriend Don 'Captain Beefheart' van Vliet maakte hij zijn eerste opnamen. Hij was geluidsman bij B-films, in 1963 werd Zappa gearresteerd wegens het vervaardigen van pornografische geluidsopnamen.

Met The Mothers of Invention nam Zappa deel aan de opkomst van de hippiecultuur. Maar hij leverde er ondertussen ook niets ontziende commentaren op. We're Only In It For The Money hekelde het modeverschijnsel flower power. Cruisin' With Ruben & The Jets was een perfecte persiflage op de rock & roll van de jaren '50. Voor de spraakmakende popfilm 200 Motels raakte hij in een juridisch conflict met het Royal Philharmonic Orchestra in Londen.

Naast obscuur plaatwerk van The GTO's (Girls Together Outrageously) produceerde Zappa het legendarische dubbelalbum Trout Mask Replica van Captain Beefheart, die zijn zangpartijen soms nietsvermoedend door de telefoon inzong.

Pag.8: Steeds serieuzer

Als bandleider wierp Frank Zappa zich op als beschermheer van invloedrijke muzikanten als Lowell George, Adrian Belew, George Duke en Steve Vai. Opnamen van de vele tournees die Zappa met steeds wisselende bezettingen ondernam, ordende hij als een nauwgezet archivaris om er in afgelopen jaren de twaalfdelige serie You Can't Do That On Stage Anymore uit samen te stellen.

Na onovertroffen rockplaten als Zoot Allures (1976) en You Are What You Is (1981) legde Zappa zich steeds meer toe op modern-klassieke composities. Samenwerking met Pierre Boulez resulteerde in het kamermuziekproject The Perfect Stranger. In de autobiografie The Real Frank Zappa Book doet Zappa zijn perikelen uit de doeken met de verschillende klassieke orkesten die hij met wisselend resultaat inschakelde bij het uitvoeren van zijn complexe composities.

Satire maakte langzaam plaats voor serieus politiek commentaar, toen Zappa zich in de loop van de jaren tachtig onwikkelde tot een veelbesproken criticus van allerlei misstanden. Eeen daarvan was de wens van het Parents Music Resource Centre om waarschuwingsstickers te plakken op platen met gewelddadige of seksueel expliciete teksten.

Frank Zappa was een veelzijdig en onvoorspelbaar muzikant, die zich niets aantrok van conventies en verwachtingen. Bij zijn laatste Nederlandse concerten in mei 1988 in Ahoy, maakten Zappa en zijn door koperblazers gedomineerde band grote indruk met een dixielandarrangement van Ravels Bolero, naast humoristische variaties op nummers van The Beatles en Led Zeppelin.

Zappa zag zijn einde naderen en legde zich de laatste jaren toe op de cd-heruitgaven van zijn oude werk, dat in dertig jaar was uitgegroeid tot een imposant en kleurrijk oeuvre. Zaterdag overleed Frank Zappa, zondag werd hij in besloten kring begraven, pas daarna werd bekendheid gegeven aan zijn dood.