Links Italië zag tijdig nut coalities

ROME, 6 DEC. Achille Occhetto, de leider van de ex-communistische Democratische Partij van Links (PDS), kijkt gewoonlijk zo somber en melancholiek dat hij wel “een zombie met een snor” is genoemd. Maar gisteravond straalden zijn ogen, maakte hij grapjes en had hij zijn vertrouwde tweedjasje verwisseld voor een blauw colbert. Na de burgemeestersverkiezingen heeft links in Italië de beste kaarten om bij vervroegde parlementaire verkiezingen de macht over te nemen.

Of dat lukt, zal afhangen van de vraag of de politieke groepen in het centrum en rechts tot samenwerking kunnen komen. De PDS heeft eerder en beter dan andere partijen onderkend dat de nieuwe kiesregels de vorming van allianties noodzakelijk maken. Dat de protestpartij Lega Nord in het noorden en de neo-fascistische Italiaanse Sociale Beweging (MSI) in Rome en Napels hebben verloren, komt ook doordat zij de strijd alleen zijn ingegaan. Van verschillende kanten wordt nu gepleit voor een hergroepering in het centrum en aan de rechterkant van het politieke toneel.

Omdat zij de massa heeft ingebracht in de verschillende linkse coalities, is de PDS de grote winnaar van gisteren. Na 45 jaar in de oppositie maakt zij zich nu op voor een sprong naar de regeringsmacht in Rome. “Dit is niet oud links dat we hier zien,” zei PDS-leider Achille Occhetto. “Nu blijkt dat links gerijpt is en klaar staat om te regeren.”

Occhetto speculeert al openlijk over een links kabinet. In een Brits systeem, waar twee grote partijen strijden om de macht, zou ik de aangewezen premier zijn van een links kabinet, zei Occhetto. Maar hij voegde daaraan toe dat de noodzaak allianties te vormen, het logischer maakt om voor een premier te kiezen die aantrekkelijker is voor de centrumkiezers.

Binnen de PDS wordt hardop gedacht over een links kabinet onder leiding van Carlo Azeglio Ciampi, de huidige premier. Ciampi is partijloos en heeft als oud-gouverneur van de Italiaanse centrale bank een enorm prestige. Een duidelijk signaal dat de PDS voor Ciampi als premier zou kiezen, zou aarzelende kiezers in het centrum kunnen overhalen toch voor links te stemmen en bovendien als een vertrouwenwekkende maatregel voor de financiële markten kunnen werken.

Er is de PDS veel aan gelegen het vertrouwen te krijgen van de financiële wereld. De afgelopen maanden is duidelijk geworden dat de politieke ontwikkelingen in Italië direct worden vertaald in de koers van de lire. Door de politieke onzekerheid over de lokale verkiezingen en de aanvaarding van de begroting is de lire eind vorige week opnieuw zwaar onder druk gekomen. De eerste signalen vanmorgen wijzen erop dat de financiële wereld niet bevreesd is door de opkomst van links. De lire won terrein zowel ten opzichte van de Duitse mark als ten opzichte van de dollar.

Het zal voor de PDS niet makkelijk worden om op nationaal niveau duidelijk te maken waar zij precies staat. De linkse coalities op lokaal niveau die gisteren hebben gewonnen, zagen er heel verschillend uit. Antonio Bassolini, de linkse kandidaat in Napels, is een man van het PDS-apparaat die ook werd gesteund door de communistische hardliners. Francesco Rutelli, de nieuwe burgemeester van Rome, is een kamerlid door de Groene partij die behalve van de PDS de steun kreeg van progressieve katholieken - de communistische hardliners bleven buiten zijn coalitie. Een essentieel dilemma voor Occhetto in de komende weken is de vraag of hij afstand durft te nemen van de hardliners van Communistische Heroprichting. Dat is een stemmenblok van tussen de vijf en tien procent, maar de banden tussen PDS en Communistische Heroprichting doen veel centrum-kiezers aarzelen.

De strijd om het centrum zal fel worden. Eind vorige week heeft de voormalige christen-democraat Mario Segni, leider van een beweging voor politieke vernieuwing, aangekondigd dat hij de kandidaat-premier is van een nog te vormen centrum-rechtse alliantie. Hierin moeten verschillende groepen samenwerken om te voorkomen dat links aan de macht komt en om te voorkomen dat de voormalige centrum-kiezers hun heil gaan zoeken bij de neo-fascisten. Er is lang gewacht op een stap van Segni, en de vraag is of er nog genoeg tijd is voor de verkiezingen, die waarschijnlijk in maart worden gehouden.

In Rome en Napels heeft de neo-fascistische MSI geprofiteerd van het feit dat de kiezers rechts en in het centrum die wegens de corruptie-affaires niet meer op de christen-democraten wilden stemmen, nauwelijks een alternatief hadden. Partijleider Gianfranco Fini, die met ruim zes procent heeft verloren in Rome, zei dat de andere partijen er nu niet meer omheen kunnen dat de neo-fascisten een noodzakelijk element vormen in iedere nog te vormen rechtse of centrum-rechtse alliantie. Dat staat nog te bezien, want veel kiezers hebben op de MSI gestemd uit protest tegen de andere partijen. Als zij een alternatief krijgen, kan hun stem daar weer heen gaan.

De morele verliezer van gisteren is de Lega Nord. De afgelopen maanden leek haar opmars onstuitbaar. Eerst de grote winst bij de parlementsverkiezingen vorig jaar april, toen het corruptieschandaal nog niet eens was uitgebarsten. Later dat jaar monsteroverwinningen in een aantal kleine gemeentes in het noorden, en in juni dit jaar de parel op de kroon: het burgemeesterschap van Milaan. Geen enkele partij leek in staat de Lega tegen te houden. Maar nu is de Lega gestopt. In Genua, Triëst en Venetië werd zij weliswaar de grootste partij, maar in Triëst heeft zij niet eens meegedaan aan de tweede ronde en in Genua en Venetië heeft de kandidaat van de Lega duidelijk verloren, met respectievelijk achttien en elf procent. “De grootste partij zijn is niet genoeg om verkiezingen te winnen,” constateerde de fractieleider van de Lega in de kamer, Roberto Maroni.

Lega-leider Umberto Bossi heeft al ouvertures gemaakt naar Segni, een teken dat de partij erover nadenkt om water bij de wijn te kunnen doen om te kunnen besturen. Italië heeft de afgelopen maanden het stelsel van evenredige vertegenwoordiging grotendeels afgeschaft. In plaats daarvoor is een meerderheidsstelsel gekomen. Bij de burgemeestersverkiezingen is een absolute meerderheid vereist om te worden gekozen, zodat vaak een tweede ronde nodig is. Bij de parlementsverkiezingen zal een relatieve meerderheid volstaan. De les van gisteren is dat wie geen brede allianties vormt, in het nieuwe politieke stelsel in Italië geen toekomst heeft.