Deelname Inkatha aan verkiezingen Z-Afrika naderbij

KAAPSTAD, 6 DEC. De Inkatha Vrijheidspartij, die tot nu toe weigert mee te doen aan de eerste algemene verkiezingen in Zuid-Afrika, begint scheuren te vertonen. Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi raakt steeds geïsoleerder nu hoge functionarissen van zijn partij, die vooral veel aanhang heeft onder Zulu's in Natal, zich openlijk voorstander hebben getoond van deelname aan de verkiezingen op 27 april.

De controverse kreeg het afgelopen weekeinde een nieuwe dimensie toen de koning van de Zulu's, Goodwill Zwelithini, kritiek uitte op het besluit van de Vrijheidsalliantie van blanke en zwarte partijen om de onderhandelingen over een non-raciale grondwet de rug toe te keren. De Inkatha Vrijheidspartij maakt deel uit van deze alliantie. Koning Zwelithini vereenzelvigde zich tot nu toe met de politiek van Inkatha en zelfs indirecte kritiek op Buthelezi is uit zijn mond zeer ongewoon.

De ontwikkelingen hebben de druk op Buthelezi vergroot om toch deel te nemen aan de verkiezingen. Inkatha zal hierover volgende maand een beslissing nemen tijdens een speciaal partijcongres. In de Zuidafrikaanse politiek wordt er steeds meer rekening mee gehouden dat Buthelezi als partijleider het veld zal ruimen als het besluit positief uitvalt. Deelname van Inkatha aan de verkiezingen wordt algemeen gezien als een mogelijkheid om geweld op grote schaal te voorkomen.

Buthelezi stapte enkele maanden geleden met zijn partij uit de onderhandelingen over een non-raciale grondwet, die hij beschouwt als een onderonsje tussen de regering en het Afrikaanse Nationale Congres. Hij weigert tot nu toe deel te nemen aan de verkiezingen voor een parlement, dat tevens zal optreden als grondwetgevende vergadering. Buthelezi meent dat de uiteindelijke grondwet niet door een gekozen - vrijwel zeker door het ANC gedomineerd - orgaan moet worden opgesteld.

Een Inkatha-parlementslid, Jurie Mentz, verklaarde afgelopen vrijdag in afwijking van de officiële partijlijn dat Inkatha zal meedoen aan de verkiezingen. Ook andere hoge partijfunctionarissen hebben zich in die zin uitgelaten. Volgens Mentz is Inkatha bereid zijn eisen “met de helft terug te brengen”. “Wij willen geen oorlog”, aldus de blanke parlementariër uit Natal, die begin dit jaar overliep van de Nationale Partij.

Koning Goodwill Zwelithini kritiseerde in een toespraak tot Inkatha-werknemers de partijen die zijn weggelopen van de onderhandelingstafel. “Hoewel deze partijen ongetwijfeld hun eigen redenen hadden om voor een dergelijke drastische koers te kiezen, maakt het feit dat niet alle partijen bij een schikking zijn betrokken ons werk om vrede te scheppen veel moeilijker”, aldus de koning. Het ANC sprak meteen zijn waardering uit voor het optreden van de vorst. Het ANC weet dat het woord van de koning het stemgedrag in Natal kan bepalen, want hij wordt door de Zulu's beschouwd als het hoogste gezag. De Zulu's zijn met ruim acht miljoen de grootste etnische groep in Zuid-Afrika.

De Vrijheidsalliantie onderhandelt vandaag opnieuw met de regering over aanpassingen in de interim-grondwet, die drie weken geleden door het meer-partijenforum werd afgerond. De alliantie eist dat de streekregeringen in de grondwet meer bevoegdheden krijgen. De regering eist in ruil daarvoor dat de alliantie deelneemt aan de verkiezingen en aan het overgangsbestuur van blank en zwart. De partijen laten zich voorzichtig optimistisch uit over de mogelijkheden om alsnog een akkoord te bereiken. De tijd dringt, want het parlement begint deze week in Kaapstad met de behandeling van de interim-grondwet.