De Turkse klassieke muziek is moeizaam op zoek naar verleden

Concert: Ensemble Kudsi Erguner met composities van Cemil Bey. Gehoord: 4/12 Tropeninstituut, Amsterdam.

Voor Turkse muziek hoeft men al lang niet meer naar het zuidoosten te reizen, de musici van daar vliegen wel naar hier. Een 'Waaier van Turkse Volksmuziek' werd hier eind november ontvouwd, inclusief Uska Dara, het niet-officiële volkslied. Uit Istanboel komen het volgende weekeinde twee groepen naar het Amsterdamse Tropeninstituut: een vrouwenorkest met harem-muziek en de soefi-zangers van de Mevlevi-orde.

Voorafgaand aan dit contrast tussen wuftheid en mystiek was zaterdag in Amsterdam de wereldse muziek van Cemil Bey (1871-1916) te horen, uitgevoerd door het ensemble van Kudsi Erguner. De laatste, die eerder dit jaar als solist te horen was op het Holland Festival Oude Muziek, staat te boek als een vurig pleitbezorger van de klassieke Turkse muziek die voortdurend onder vijandelijk vuur ligt. Niet alleen van het westen dat met zijn cola en hot-dogs ook zijn muziekcultuur doordrukt, maar ook van de vijfde colonne in eigen land die verzot is op synthesizers, elektrische gitaren en galm-apparatuur.

Wat Kudsi Erguner, een begaafd bespeler van de ney, een open bamboefluit, ter verdediging aanvoert, is niet erg enerverend. De composities van de hier onbekende Cecil Bey - een paar zijn er vastgelegd op 78-toeren platen - krijgen een revival zoals ook de oude jazz eens beleefde: eerzaam en misschien 'authentiek' maar zelden speels of hevig levend.

De kracht van de oude Turkse muziek stak vooral in de losse aanpak: wel samen de melodie spelen maar niet glad en exact, de zogenaamde heterofonie. Verder is er ruimte voor persoonlijke versiering. Bij het Erguner Ensemble zijn die elementen heel streng gescheiden: de geïmproviseerde 'taksims' op luit, cither en fluit vormen de opmaat, daarna verloopt alles keurig volgens het blad.

Het kan en het mag en het is geen zonde maar het is - net als bij een deel van onze barokrevival - de vraag of het een deugd is. Het meer of weer integreren van improvisatie en compositie, zou dat niet een stuk spannender zijn? De oude stukken spelen op moderne instrumenten, is dat niet het proberen waard? De klassieke Turkse muziek hoeft niet populair te worden, maar enig nadenken kan geen kwaad. Wie met succes artistiek in de tijd terug wil, moet proberen in de toekomst te kijken. De reis naar Nederland maken de musici van Erguners Ensemble tenslotte ook niet op een kameel, zelfs niet per Oriënt Expres.