Oud ING-topman Soetekouw helpt eigenaar van De Stergroep om eigen bedrijf terug te kopen; Soetekouw zoekt geld voor Joost Ritman

ROTTERDAM, 4 DEC. Voormalig ING-bestuurder Ton Soetekouw is ingeschakeld door de eerder dit jaar in financiële moeilijkheden geraakte Amsterdamse zakenman en kunstverzamelaar Joost Ritman. Soetekouw zoekt investeerders die Ritman willen helpen bij het terugkopen van de aandelen in diens bedrijf De Ster, producent van plastic wegwerpservies. Ook heeft Ritman geld nodig om zijn schulden af te lossen aan de huisbankier van De Stergroep, de ING Bank.

Soetekouw, die sinds kort deel uitmaakt van het Rotterdamse financieel-adviesbureau Wyler, Soetekouw en Wyler, heeft desgevraagd bevestigd dat hij door Ritman is ingeschakeld. Ritman zelf was gisteren niet bereikbaar voor commentaar. Soetekouw vertrok vorig jaar bij ING nadat hij in opspraak was geraakt door privé-beleggingen. Hij kent De Ster uit de jaren dat hij bestuurder was van de NMB, voorganger van de ING als huisbankier van De Ster. De NMB fuseerde in 1989 met de Postbank en in 1991 met Nationale Nederlanden tot ING.

Ritman, voormalig eigenaar-directeur van de Stergroep, werd in april van dit jaar door de ING Bank op non-actief gesteld. De Stergroep had een schuld opgebouwd die een jaar geleden was opgelopen tot 525 miljoen gulden. Daarvan stond 410 miljoen gulden uit bij de ING Bank. Ritman bedong toen hij op non-actief werd gesteld een koop-optie op de aandelen van zijn bedrijf tot 1 april 1994. Bij de Stergroep werken circa 800 mensen. De groep heeft een totale omzet van 300 miljoen gulden.

De Stergroep kwam de afgelopen jaren in steeds grotere financiële problemen door Ritmans royale uitgaven voor uitbreiding van zijn unieke bibliotheek- en kunstverzameling. Deze waren, naast het produktiebedrijf De Ster, ingevoerd als werkmaatschappijen in de Stergroep: de wereldberoemde Bibliotheca Philosophica Hermetica BV en een verzameling zeventiende-eeuwse kunstvoorwerpen, de BV Dutch Renaissance Art Amsterdam.

De ING bank voerde in april van dit jaar een reorganisatie door bij de Stergroep, waarbij de groep werd gesplitst in een produktieve, potentieel winstgevende poot en een kunst-deel. Van het produktieve deel, met het produktiebedrijf De Ster en de aanverwante verkoopactiviteiten, moest Ritman zijn aandelen in april 1993 overdragen aan de bank. Hij heeft echter een recht op terugkoop tot 1 april 1994. Volgens nauw betrokkenen zou deze BV bij de herverdeling van de schulden zijn belast met 250 miljoen gulden. Bij de overdracht van de aandelen van deze produktie-BV is de ING bank uitgegaan van een waarde van 120 miljoen gulden. Op de boeken- en kunstcollectie zou een schuld zijn geboekt van 275 miljoen gulden.

Hoewel de collecties aan de ING Bank zijn verpand, bezit Ritman nog steeds de aandelen van de Bibliotheca Philosophica Hermetica BV en van de BV Dutch Renaissance Art Amsterdam. Een woordvoerder van de ING Bank bevestigt dit. De woordvoerder beklemtoont echter dat hoewel Ritman nog steeds juridisch eigenaar is, de volledige collecties wel als onderpand aan de bank zijn toegevallen in april van dit jaar op grond van de kredietovereenkomst die de bank met de Stergroep had. De bank heeft echter vooralsnog geen plannen de bibliotheek te verkopen. De bank ontkent dat zij voor eventuele verkoop toestemming van Ritman nodig heeft. Wat de precieze aard is van de overeenkomst met Ritman met betrekking tot de bibliotheek en kunstcollectie wil de bank niet meedelen.

De woordvoerder van de ING Bank wijst erop dat eventuele beslissingen over wat er met de bibliotheek zal gebeuren, mede zullen afhangen van de minister van WVC. Zij ontving op 29 november een advies van de Raad voor het Cultuurbeheer over eventuele maatregelen om (delen van) de Bibliotheca Philosophica Hermetica voor Nederland te behouden. Deze verzameling oude theologisch-wijsgerige geschriften, opgebouwd rondom het Corpus Hermeticum, een bundeling mystieke verhandelingen uit het begin van de jaartelling, is in omvang en kwaliteit uniek in de wereld. De raad kan de minister aanbevelen om belangrijk Nederlands cultureel erfgoed te plaatsen op een lijst van voorwerpen, behorend bij de Wet tot Behoud van Cultuurbezit, die niet zonder toestemming van de minister naar het buitenland mogen worden verkocht.

Naar verwachting maakt de minister het advies in de loop van volgende week openbaar. Ritman heeft een groot deel van de boeken recentelijk in het buitenland gekocht, waardoor ze slechts geplaats kunnen worden met toestemming van de eigenaar, Ritman zelf.

Een deel van de boeken en van de kunstcollectie bevinden zich sinds juni van dit jaar bij het veilinghuis Christie's in Londen. Het zou daarheen zijn gebracht in overleg met Ritman, met de bedoeling om het veilig en verantwoord op te slaan. De woordvoerder ontkent dat het overbrengen iets te maken zou hebben met de mogelijke toepassing van de Wet tot Behoud van Cultuurbezit. Voorwerpen die zich niet in Nederland bevinden komen niet voor plaatsing in aanmerking.

In juni liet de belastingdienst beslag leggen op de bibliotheek van Ritman omdat hij jarenlang geen BTW over aangekochte boeken betaalde. De fiscus zou een voorheffing hebben gedaan van bijna vijf miljoen gulden. Bij niet betalen dreigde zij per midden september over te gaan tot veiling. In augustus deelde de belastingsdienst mee dat zij in onderhandeling was met een gemachtigde namens Ritman. De belastingdienst wil geen mededelingen doen over de uitkomst van de onderhandelingen. De verkoop is “voor onbepaalde tijd uitgesteld.”