Kleine partijen met grote ambities

MOSKOU, 4 DEC. De Russen komen er maar niet uit of Vladimir Zjirinovski nu in het parlement thuishoort of in het gekkenhuis. Hijzelf weet wel beter: zijn bestemming is het Kremlin. De constante in Zjirinovski's grillige gedrag is het streven naar het presidentschap van een Rusland zo groot als de vroegere Sovjet-Unie.

Zjirinovski's Liberaal Democratische Partij is de meest opmerkelijke van een reeks opmerkelijke partijen die op 12 december meedingen naar zetels in het nieuwe Russische parlement. Critici zeggen dat de Liberaal Democratische Partij liberaal noch democratisch is, en ook geen partij. De organisatie wordt gezien als vehikel voor de ambities van haar leider, die de partij met harde hand regeert. Een van de partijbladen heet 'Zjirinovski's waarheid'. Wie na hem op de kandidatenlijst staat is ook nauwelijks bekend.

Hoe dan ook, hoofdpunt in het Liberaal Democratische programma is het beschermen van Russen. Russen in de voormalige Sovjet-republieken, door die landen terug te brengen bij het moederland, via onderhandelingen of anderszins. Russen in Rusland, door een einde te maken aan de pornografie, het geweld en de smerigheid op straat. Russen in Moskou en Petersburg door het verbieden van Engelstalige reclameborden.

Zjirinovski is de enige van de lijstrekkers die geen verleden heeft in de communistische partij, zo onderstreept hij, en hij is ook niet verantwoordelijk voor de huidige crisis. In die zin kan de Liberaal Democratische Partij zich aan iedereen presenteren als alternatief. In zijn verkiezingsuitzendingen wisselt Zjirinovski tirades tegen “verkrachting van Russinnen in Centraal-Azië” af met beloften over volledige werkgelegenheid en hogere pensioenen.

Het belangrijkste voor de hervormers rondom Boris Jeltsin is dat de Liberaal Democratische Partij van harte de ontwerp-grondwet steunt. Als de grondwet in het eveneens volgende week zondag te houden referendum wordt afgestemd, heeft Rusland wel nieuwe parlementiërs maar geen nieuw staatsbestel. De tekst is vooral omstreden omdat ze grote bevoegdheden toekent aan de president. Zjirinovski vindt dat juist goed: hij kan ze gebruiken als hij ooit zelf in het Kremlin komt.

Welk resultaat deze partij bij de parlementsverkiezingen kan halen is niet te voorspellen. Zjirinovsky zelf meent dat hij in Rusland nog zeer wordt ondergewaardeerd, hoewel hij bij de presidentsverkiezingen van 1991 toch mocht rekenen op bijna zes miljoen stemmen. Maar misschien speelde toen mee dat hij verlaging van de wodka-prijzen had beloofd.

Een tweede blok met een even verwarrende naam als de Liberaal Democratische Partij is de Constructieve Ecologische Beweging. Hoewel de televisiefilmpjes veel vergane bossen laten zien, is de groep volgens leider Anatoli Panfilov geen echte milieupartij. De meeste kandidaten zijn ambtenaren die met gezondheid en hygiëne te maken hebben. Panfilov zelf is betrokken bij het milieu doordat zijn bedrijf op dit moment bouwt aan een grote mineraalwaterfabriek in de Oeral.

Hoog op de kandidatenlijst van dit blok staat verder Ljoebov Limar, voorzitter van de vereniging 'Moeders van Russische soldaten', een van de acht organisaties die samen de partij vormen. Limar is voor “ecologie in de ruimste zin van het woord”, zo heeft zij gezegd. “Ecologie van de ziel, ecologie van het bewustzijn en ecologie van onze menselijke relaties.” Verder kan ze zich grotendeels vinden in het beleid van president Jeltsin. Dit is een club 'bureaucraten en zakenlieden' zo heeft de grootste milieuorganisatie in Rusland, de Sociaal-Ecologische Unie, gewaarschuwd.

Juister misschien is de naam van de Beweging voor Waardigheid en Liefdadigheid. De partij verenigt de Russische Veteranen Raad, de Russische Gehandicapten Vereniging en de Russische Tsjernobyl Unie. Dit zijn opvolgers van bijna gelijknamige Sovjet-organisaties en ze moeten als achterban niet worden onderschat. De Gehandicapten Vereniging bijvoorbeeld beheert zo'n vijftienhonderd bedrijven waar rolstoelen, krukken en medicamenten worden geproduceerd.

Partijleider Aleksandr Lomakin is bereid in het nieuwe parlement met iedereen samen te werken die de sociale voorzieningen wil verbeteren. Belangrijkste programmapunten van de beweging zijn het opzetten van een nationaal rehabilitatie programma voor invaliden, het indexeren van de pensioenen, en een goede ziektekostenverzekering. “We eisen geen auto's en eensgezinswoningen voor iedereen want we begrijpen dat de mogelijkheden van het land beperkt zijn”, zegt Lomakin “Maar laten we die mogelijkheden dan wel eerlijk gebruiken.”

Lomakin is niet tegen economische hervormingen maar hij vindt dat de regering te weining denkt aan de sociale gevolgen van haar beleid. In de nieuwe grondwet is dat volgens hem ook weer zichtbaar. Het artikel over gehandicapten bij voorbeeld bepaalt slechts dat de regering hen moet steunen en dat is Lomakin veel te vaag. Hij zal in het referendum op 12 december tegen de grondwet stemmen.

Een vergelijkbare achtergrond als de beweging voor Waardigheid en Liefdadigheid heeft tenslotte de partij die bij de verkiezingen door haar concurrenten nog het minst serieus genomen wordt: Vrouwen van Rusland. Dat ligt niet aan de organisatie: ook dit blok is een coalitie van verenigingen die al zijn opgericht in de voormalige Sovjet-Unie. Maar de partij heeft het op zich genomen het vooroordeel te bestrijden dat vrouwen in de politiek niets te zoeken hebben en dat vooroordeel is hardnekkig.

De kandidaten krijgen tijdens de campagne de meeste laatdunkende opmerkingen te verwerken. Een medewerker van president Jeltsin zei grappend te hopen dat enkele van de vrouwen toch het parlement zouden halen, omdat “zij de zaal een beetje zouden opfleuren”. In antwoord op de vraag welke andere partij hij het meest vreesde, lachte een lijsttrekker: “Vrouwen van Rusland hahaha.”

Partijleidster Valentina Fedulova wil in het parlement niet eens specifiek voor vrouwen opkomen. Zij hoopt een menselijker gezicht aan de economische hervormingen te kunnen geven. Dat betekent meer aandacht voor onderwijs en gezondheidszorg, herscholingsprojecten voor mensen die hun baan verliezen en meer veiligheid op straat.

Fedulova is wel voor herstel van de quota die de Sovjet-Unie hanteerde voor deelneming van vrouwen in vertegenwoordigende instellingen. Zij vreest dat vrouwen anders uit de Russische politiek verdwijnen. Als haar eigen partij de kiesdrempel niet haalt, zou dat inderdaad kunnen gebeuren: slechts vijf procent van de kandidaten voor het nieuwe parlement is vrouw. Het aantal komedianten is hoger.