De anaal gefixeerde computer, of de toekomst van het boek

De tweede zin van dit stukje is de eerste zin uit de roman Just This Once.

'Silent vibrations of power emanated from the four men who occupied the plush velvet chairs surrounding the antique cherrywood table supposed to have once been owned by Napoleon.''

Een lastige zin om te vertalen, maar ik zal het proberen.

Rond de antieke kersehouten tafel, waarvan men beweerde dat zij ooit het eigendom is geweest van Napoleon, zaten op de pluche-fluwelen stoelen, vier mannen die onhoorbare vibraties van energie uitstraalden.

Wat valt op aan deze zin? De afwezigheid van komma's, en een overmatig gebruik van adjectieven. De vibraties zijn onhoorbaar. De stoelen zijn van een fluwelen pluche, terwijl alleen pluche zou hebben volstaan. De tafel is niet alleen antiek, maar ook van kersehout. Bovendien komen wij door een uitweiding ook nog eens te weten dat de tafel misschien wel aan Napoleon heeft toebehoord.

Dan valt op dat de zin een aaneenrijging is van clichés. Mannen die onhoorbare vibraties uitstralen, zul je niet zo gauw tegenkomen in een boek van Rudy Kousbroek of Remco Campert. Toch moeten wij hier oppassen. Mogelijk is de zin een onderdeel van een pastiche en zijn de clichés met opzet aan elkaar geregen.

Just This Once is de eerste roman, die door een computer is geschreven. Een Macintosh II CX, om precies te zijn. De ondertitel van het boek vermeldt het volgende: 'Een roman geschreven door een computer, geprogrammeerd om te denken als 's werelds best verkochte auteur en verteld aan Scott French.'' Die 's werelds best verkochte auteur, vertelt French in zijn voorwoord, is Jacqueline Susann. Alleen al van haar roman Valley of the Dolls zijn 20 miljoen exemplaren verkocht.

Tegen Lucas Ligtenberg zei French onlangs in deze krant (17-6-'93) dat hij met Valley of the Dolls meer heeft gedaan dan het alleen maar in mootjes hakken en opnieuw rangschikken. French heeft de thema's geanalyseerd en de karakters van de hoofdpersonen nader omschreven.

Wat dat betreft is French te werk gegaan als de programmeur van een schaakcomputer. Hij heeft twee strategieën met elkaar verenigd. Dank zij Brute Force was hij in staat alle zinnen, woorden en lettertekens op alle mogelijke manieren aan elkaar te plakken. Door de thema's uit Jacqueline Susanns boek te formaliseren en te simuleren, kreeg French de mogelijkheid om de hoofdpersonen te laten handelen volgens een bepaald stramien.

Het resultaat is even verschrikkelijk als lachwekkend. Het boek is een pizza, die in een mixer terecht is gekomen. Alles zit erin: romantiek, seks, Hollywood, geld, gokken, Las Vegas, huwelijk, scheiding, coke, psychiaters, enzovoort, enzovoort. De snelle jongen blijkt een schoft te zijn, het argeloos knappe meisje een gewillig slachtoffer en er is een gemene vriendin die er niet voor terugdeinst om met de snelle jongen snel naar bed te gaan.

Het eerste hoofdstuk van Just This Once heet The Dollhouse. Even denk je dat French ook het werk van Boudewijn Büch in zijn mixer heeft gedaan, maar The Dollhouse verwijst hier echt naar de poppen van Jacqueline Susann en niet naar de gekken van Büch. Er staan in dit hoofdstuk zinnen als: 'He was dressed in an ill-fitting, off-the-rack-suit, his face was both framed and diminished by too heavy horn-rimmed glasses.''

Impotent

Uiteraard was ik bijzonder nieuwsgierig naar de erotische beschrijvingen in Just This Once. Is een computer in staat opwindende scènes adequaat weer te geven? Heeft de computer gevoel voor het lichamelijke? Kortom, is een computer in staat het intiemste tussen mensen te verwoorden? Als dat waar is, moet de computer ook in staat worden geacht allerlei andere menselijke gevoelens te beschrijven.

Wat in Just This Once onmiddellijk opvalt, is dat de mannen in de dagelijkse omgang hyperactief zijn, maar dat zij weinig meer presteren zodra zij met een vrouw in bed belanden. In dat geval blijken zij plotseling impotent of gay. 'Bret looked down to see a semi hard-on at best,'' staat er.

Ook de vrouwen in Just This Once hebben problemen met het klaarkomen. Een enkele keer lukt het wel - 'Oh, God, don't do this to me. No! No! No! No! she screamed into the night'' - maar meestal is het behelpen. Daarbij heeft het er alle schijn van dat de schrijvende computer anaal gefixeerd is. Voor de computer is de anus hoofdzakelijk bedoeld om er vingers en andere lichaamsdelen in te stoppen. 'I can't believe,'' kirde Lisa, 'I always want to get fucked up the ass when I am on coke. Ohhh...''

De anale fixatie van de Macintosh II CX is een tikje verrassend. Ik ben geen groot kenner van Jacqueline Susanns werk, maar voor zover ik heb kunnen nagaan, wordt in haar boeken geen overmatige aandacht besteed aan het anale verkeer. Hier moet Scott French op eigen houtje iets hebben toegevoegd.

Schakers zijn bang voor de computer. Het ziet ernaar uit dat een computer binnen afzienbare tijd wereldkampioen zal worden. In dat geval kunnen schakers gewoon doorschaken, al blijft het idee vervelend dat een machine beter in staat is de problemen op te lossen.

Moeten schrijvers bang zijn voor de computer? Taalcomputers kunnen nog niet zoveel. Zij kunnen een beetje vertalen en zij zijn met enige moeite in staat overeenkomsten, waaronder plagiaat, in teksten op te sporen. Een computer heeft nu een roman geschreven. Het is een lachwekkend slechte roman. Maar om de eerste partijen van de schaakcomputers werd óók gelachen. Scott French heeft het werk van Jacqueline Susann als uitgangspunt genomen. U denkt dat het met het werk van Bellow, Nabokov of W.F. Hermans niet zo eenvoudig zal gaan? Wees daar maar niet zo zeker van. De sterkste schaakprogramma's zijn ontworpen door programmeurs die zelf nauwelijks een paard van een loper kunnen onderscheiden.

Het zal niet lang meer duren of er wordt een schitterende roman geschreven, geprogrammeerd door iemand die nog nooit een roman heeft gelezen.