Wallrafen, Kaiser

Galerie Fotomania, Hoornbrekersstraat 22, Rotterdam. T/m 26 dec. Wo t/m zo 12-17u. Prijzen 850 (Wallrafen) en 1300 (Kaiser) gulden.

Twee Duitse fotografen, Hannes Wallrafen en Thomas Kaiser, kozen de voormalige DDR als werkterrein. Verleden, heden, toekomst is de titel van hun dubbeltentoonstelling bij Galerie Fotomania. Wallrafen, die in 1951 in Duitsland werd geboren, maar in Nederland woont, bezocht fabrieken en bedrijven. Hij legde de overgang vast van een communistische naar een op westerse leest geschoeide bedrijfsvoering. Het gaat Wallrafen meestal om details die de verandering markeren, zoals een automaat met westerse sigaretten in een smerige staalfabriek. De genummerde houten opbergkastjes zijn zo te zien in onbruik geraakt sinds de Trabant fabriek door Volkswagen werd overgenomen. De warme, geel-bruine kleur van de kastjes contrasteert met de grijze-metallic kleuren van de autocarrosserieƫn en containers op de achtergrond. Soms is er (nog) geen sprake van vernieuwing zoals in de trieste kantines met socialistisch-realistische wandversieringen. Op andere foto's heeft de moderne tijd onmiskenbaar zijn intrede gedaan: Systemtest staat er op een bord boven een brandschoon bureau met computer.

Door het gebruik van kleurfilters en extra belichting manipuleert Wallrafen op een nauwelijks zichtbare manier de aanwezige kleurcontrasten. Zijn serie DDR-foto's omvat zeker een aantal geslaagde, karakteristieke opnames, maar Wallrafens benadering van het onderwerp is te beperkt om boeiend te blijven.

De foto's van Wallrafen hebben een documentair karakter. Het project van Kaiser, Raum 116, is ambitieuzer van opzet. Hij doet een poging de identiteitscrisis in beeld te brengen die vele Oostduitsers door het verlies van communistische normen en waarden doormaken. De titel verwijst naar een fictieve ruimte waarin de fotograaf door een afwisseling van portretten en stillevens de tragische verstrengeling van heden en verleden wil reconstrueren. Het is deze verstrengeling die het zicht op de toekomst beneemt.

Is Kaiser (1963) in zijn opzet geslaagd? De doorgroefde koppen en armoedige kleding van de geportretteerden die vermoeid in het niets staren zijn veelzeggend genoeg. Ook de lege interieurs met smakeloze gordijnen en stoelen spreken duidelijke taal. Iets te duidelijk vind ik. De werkelijke tragiek blijft zo toch nog te vaak verborgen achter voorspelbare uiterlijkheden.