Voorzichtige reacties op doorbraak in liberalisering wereldhandel; Historisch GATT-akkoord tussen Europa en VS dichtbij

BRUSSEL, 3 DEC. Europa en de Verenigde Staten staan op het punt om een historisch akkoord te sluiten over hun onderlinge handelsrelaties, inclusief landbouw. Maandag aanstaande willen beide partijen de laatste obstakels uit de weg ruimen en de bedoeling is dat de overeenkomst dinsdag zal worden gepresenteerd aan de meer dan honderd landen die in Geneve deelnemen aan de GATT-onderhandelingen over liberalisering van de wereldhandel.

Die intentieverklaring werd gisteren in Brussel uitgesproken na twee dagen van onderhandelingen tussen de Europese commissarissen sir Leon Brittan (handelsbetrekkingen) en René Steichen (landbouw) en hun Amerikaanse tegenspelers Mickey Kantor en minister van landbouw Mike Espy. Van beide zijde werd gezegd dat “substantiële vooruitgang” is geboekt en dat de contouren van een eindakkoord zichtbaar worden.

Maar tegelijkertijd werd gewaarschuwd dat de onderhandelingen nog geen gelopen race zijn, en dat er op de verschillende terreinen nog problemen uit de weg moeten worden geruimd. “Het is gevaarlijk om nu al conclusies te trekken. Er moet nog veel verduidelijkt worden”, zei gisteravond de Belgische minister van buitenlandse zaken, Willy Claes, nadat hij en zijn collega's uit de 11 andere lidstaten van de Europese Unie door de Europese commissarissen Brittan en Steichen waren ingelicht over de stand van zaken in de onderhandelingen met de Amerikanen.

De Europese en Amerikaanse onderhandelaars ontmoeten elkaar aanstaande maandag opnieuw in Brussel. Een vergelijk tussen deze twee grootste handelsmachten in de wereld is een absolute voorwaarde voor de totstandkoming van een wereldwijd GATT-akkoord, waarover nu al zeven jaar wordt onderhandeld. Als Brittan en Kantor dinsdag in Geneve een overeenkomst kunnen presenteren, blijft er nog anderhalve week over tot de 'dead line' van 15 december om zo'n GATT-akkoord in elkaar te timmeren.

In de toonzetting van de verschillende uitlatingen gisteren na afloop van het Europees-Amerikaanse overleg streden optimisme en voorzichtigheid om de voorrang. De Franse minister van buitenlandse zaken, Juppé, zei gisteravond dat op dit moment de basis voor een voor Parijs acceptabel akkoord nog niet is gelegd. Maar met zijn collega's sprak hij het vertrouwen uit in de namense de Europese Unie onderhandelende commissarissen.

Frankrijk heeft het afgelopen jaar het voortouw genomen in de aanval op het landbouwakkoord dat de vorige Europese Commissie een jaar geleden sloot met de vorige Amerikaanse regering. Door toedoen van Parijs werd de Europese Commissie afgelopen september gedwongen om opnieuw met de Amerikanen te gaan praten over dat zogeheten Blair House-akkoord, ten einde daarin “verduidelijkingen” of “aanpassingen” aan te brengen. Landbouwcommissaris Steichen zei gisteren dat dat appèl “een positieve echo” heeft gevonden aan Amerikaanse zijde.

Ook de Nederlandse staatssecretaris Yvonne van Rooy zei dat het nog te vroeg is om al in een juichstemming te raken. Weliswaar is volgens haar “de hele sfeer” van de onderhandelingen “gericht op het bereiken van resultaat”. Maar “er zijn echt nog wel wat punten waarover nog stevig geknokt moet worden”.

De onderhandelaars wilden gisteren geen nadere uitleg geven over de preciese stand van zaken in de verschillende dossiers die in het Europees-Amerikaanse overleg, en in de GATT-onderhandelingen aan de orde zijn. Op het cruciale punt van de landbouw zouden de Amerikanen bereid zijn om de in het Blair House-akkoord afgesproken gefaseerde vermindering van de gesubsidieerde export van 21 procent in tijd wat naar achteren te schuiven. Voor de audiovisuele sector zou een compromis gevonden kunnen worden door de 'spécificité culturelle' in een te sluiten handelsakkoord zo in te vullen dat die cultuurparagraaf eigenlijk de vorm aanneemt van een 'exception culturelle', zoals de Fransen eisen.

Nog nooit is in het kader van de GATT (Algemene overeenkomst inzake tarieven en handel) of in ander verband over zoveel uiteenlopende handelsonderwerpen tegelijkertijd gesproken als nu met de huidige Uruguay-ronde het geval is - reden waarom de onderhandelingen met het terugvallen van de economische groei ook al jaren aanslepen. Indien nu een akkoord kan worden gesloten met de VS, zou dat op een precair moment een geweldige opsteker zijn voor de Europese Unie.

Eind volgende week vindt in Brussel de Europese top van regeringsleiders plaats en bovenaan op de agenda prijkt de strijd tegen de oplopende werkloosheid. Een goed onderhandelingsresultaat met de Amerikanen, waarmee de Fransen thuis ook zaken kunnen doen, en dat bovendien uitzicht biedt op een wereldwijd GATT-akkoord zou natuurlijk een prachtige inleiding zijn van het Witboek over 'groei, concurrentiekracht en werkgelegenheid' dat voorzitter Jacques Delors van de Europese Commissie op de top zal presenteren.

Bovendien zouden de Europese regeringsleiders de zegeningen van een liberaal handelsakkoord met de VS mooi kunnen uitleggen aan de Russische president Boris Jeltsin, als die donderdag aan de vooravond van de Europese top in Brussel arriveert. De Europese Unie en Rusland willen hun politieke relaties en handelsbetrekkingen intensiveren, inclusief de toezegging van ruimere toegang van Russische produkten op de Europese markt.