Opvolgers muziekcassette vereisen fors handboek

Het Nederlandse Philips en het Japanse Sony voeren een harde strijd om de consument de dcc dan wel de md te slijten als opvolger van de muziekcassette. In een huiskamertest vindt in elk geval een moeilijke passage in de Waanzinscène uit Donizetti's opera Lucia di Lammermoor zonder opvallend kwaliteitsverlies zijn weg naar beide nieuwe media.

Oreade Music was eind augustus de eerste: de zacht zwijmelende new-age muziek And so to dream van Mike Rowland kwam tegelijkertijd uit op vier verschillende geluidsdragers: mc, cd, md en dcc. Dertig jaar na de introductie van de mc (muziekcassette) en tien jaar na de uitvinding van de cd (compact disc) hebben Sony en Philips hun zinnen gezet op een nieuwe audio-revolutie.

Dit jaar introduceerde Sony de md (mini disc) en Philips de dcc (digital compact cassette), twee systemen die elk met hun eigen gebruiksmogelijkheden strijden om de gunst van de consument. De digitale nieuwkomers onderscheiden zich van de cd omdat de muziekliefhebber er zelf digitale opnamen mee kan maken, in de praktijk vooral door cd's te kopiëren. De markt voort thuiskopiëren is omvangrijk. Jaarlijks worden in Nederland zo'n 20 miljoen onbespeelde traditionele mc's verkocht. Daarop wordt een groot deel van de jaarlijks verkochte 33 miljoen cd's gekopieerd.

De fabrikanten kozen voor hun revoluties geheel verschillende uitgangspunten. Philips nam als vertrekpunt de vertrouwde muziekcassette. In het tijdperk van de zuivere digitale muziek, waarbij het geluid in de vorm van nullen en eenen wordt opgeslagen en zonder hinderlijke ruis wordt gereproduceerd, past een geluidsdrager met analoog geluid eigenlijk niet meer, oordeelde men in Eindhoven. Ook de uitstraling van de cassette is hopeloos achterhaald. Tandwieltjes in een hoekige plastic verpakking met een venstertje waarachter voortrollende tape zichtbaar is roept herinneringen op aan een lang vervlogen tijdperk.

Toch is de muziekcassette, in 1963 door Philips uitgevonden, nog steeds razend populair. Jaarlijks worden over de hele wereld 200 miljoen cassette-spelers verkocht, waarop miljarden cassette's worden afgespeeld. De cassette is geliefd omdat er niet alleen heel eenvoudig eigen opnamen mee gemaakt kunnen worden maar ook omdat het stabiele doosje bestand is tegen weersinvloeden en het mildere gooi- en smijtwerk. Daarom kon de cassette uitgroeien tot de kampioen van de draagbare muziek in walkman en autoradio.

Philips smeedde oud en nieuw aan elkaar. De dcc is een samensmelting van het digitale geluid van de cd en het gebruiksgemak van de muziekcassette. Ingenieuze digitale opname-techologie werd verpakt in een eigentijdse cassette waarbij tandwielen en tape achter een metalen schuif zijn weggewerkt. Perfecte kopiëen van cd's staat niets meer in de weg. Net zoals de cd langzaam de lp verdringt, zo moet de dcc geleidelijk de muziekcassettes vervangen. Om te voorkomen dat de consument halsstarrig aan het oude systeem vasthoudt om zijn cassettecollectie te sparen maakte Philips de dcc backwards-compatible: ook de oude muziekcassettes kunnen zonder probleem op de nieuwe apparatuur afgespeeld worden.

Sony wilde van het verleden niets weten. De toekomst, zo redeneerden de Japanse meesters van de miniaturisering en uitvinders van de walkman, is aan de cd-technolgie. Het zilveren schijfje, dat niet alleen gebruikt wordt voor de opslag van muziek maar ook voor de registratie van tekst en beeld, zal de wereld volledig in zijn greep krijgen. Wat is dan logischer om een nieuw audiosysteem te baseren op de modernste technologie die voorhanden is?

Sony's md is een schijfje met een doorsnede van 6,4 cm, verpakt in een plastic huis dat het uiterlijk heeft van een moderne computer-diskette. Ook met de md kan de consument zelf digitale opnamen maken. Het schijfje is daartoe voorzien van een magnetisch veld dat onder invloed van de warmte van een laser-straal steeds 'herschreven' kan worden. De laser is ook verantwoordelijk voor de weergave. Moderne computertechnologie houdt de inhoudsopgave elektronisch bij.

Maar de breuk met het verleden heeft zijn prijs: de nieuwe minidisc-spelers kunnen niet overweg met gewone cd's. De consument die overschakelt op md moet een geheel nieuwe muziekcollectie aanleggen door zelf op te nemen of door voorbespeelde md's te kopen.

Beide systemen worden op de markt gebracht in drie varianten: walkman, car-stereo en homedeck. Omdat de cd-technologie zich in principe niet goed leent voor draagbaar gebruik - wie met een cd-walkman gaat joggen merkt al snel dat de laser-straal die het schijfje aftast soms de kluts de kwijt raakt - bedacht Sony voor de md-speler een technisch foefje. De muziek wordt opgeslagen in een geheugen waaruit de speler kan putten als de laser tijdelijk het spoor bijster is. Daarom schudden trotse Sony-verkopers tijdens demonstraties de draagbare md-spelers steevast heftig heen en weer.

Om de enthousiaste verhalen van de fabrikanten op waarheidsgehalte te controleren vergeleken we in een test de prestaties van een dcc-speler voor de huiskamer (de Philips dcc 450, adviesprijs 1199 gulden) met een minidisc recorder (de Sony mds-101, adviesprijs 1999 gulden). Volgens de gouden oren van de muziekindustrie is de kwaliteit van md inferieur aan cd en zijn cd en dcc vrijwel identiek.

Ook Sony erkent dat md de kwaliteit van de cd niet helemaal evenaart. Het minieme kwaliteitsverschil speelt echter nauwelijks rol als een md wordt afgespeeld in auto of walkman, waar die waarschijnlijk het frequentst zal worden gebruikt. Geruis van wind en geraas van verkeer en de vaak kwalitatief mindere versterking en weergave via lang niet optimale speakers of oortelefoons zijn daar van veel meer invloed.

Philips en Sony maken beide gebruik van data-reductie, waarbij slechts een deel van het oorspronkelijke signaal op de nieuwe geluidsdrager wordt vastgelegd. Sony gooit meer weg dan Philips. De dcc registreert een kwart van het oorspronkelijke signaal, Sony-s md slechts 20 procent.

Die cijfers suggereren veel ergers dan in feite het geval is. Het originele cd-signaal is zo degelijk en overvloedig aan informatie dat er heel wat afkan voor het hinderlijk opvalt. De echte geluidsfreaks denken daar uiteraard anders over, maar zij weten zelfs op installaties van een kwart miljoen gulden nog wat af te dingen. Voor de meeste popmuziek, die ver binnen extreme toonhoogten valt, zijn de eisen ook minder streng dan voor klassieke muziek.

Na een uitgebreide vergelijking van voorbespeelde md's met cd's in de NRC Handelsblad studio bleek dat het kwaliteitsverschil in de meeste gevallen voor de gewone muziekconsument zo goed als niet waarneembaar is. Zowel voorbespeelde dcc's als md's doorstonden de vergelijking met de cd zonder veel moeite.

Ook zelf opgenomen dcc's en md's weken niet noemenswaardig af van de originele cd. Alle moeilijke hoge passages in vioolconcerten of in beruchte sopraancoloraturen, zoals in de Waanzinscène uit Donizetti's opera Lucia di Lammermoor, vonden zonder opvallend kwaliteitsverlies hun weg van de cd naar de nieuwe media.

Wel schort er het nodige aan het gebruiksgemak van de apparaten. De dcc-recorder heeft een grote handicap: de machine heeft veel tijd nodig om een willekeurig geselecteerde titel te vinden. Het geluid is wel digitaal vastgelegd, maar de cassette moet nog altijd, net als bij de muziekcassette, mechanisch naar het juiste nummer gespoeld worden. Vooral voor liefhebbers van popmuziek, die dan dit en dan weer dat nummer willen beluisteren, een hinderlijk nadeel van de dcc. Het kan meer dan een minuut duren voor men iets hoort en die minuut duurt lang. Voor klassieke muziek - meestal veel langere stukken die in de juiste volgorde achter elkaar worden beluisterd - geldt dat bezwaar veel minder. Een grote vooruitgang ten opzichte van de mc is wel dat de dcc-speler zelf een opgegeven nummer opzoekt en daarna automatisch ten gehore brengt.

Net als de cd-speler kent de md-speler dat zoek- en spoelprobleem niet: binnen een seconde roept de apparaat het juiste nummer op en laat het horen. Overigens heeft Philips dat zoekprobleem bij de dcc onderkend en probeert de zoeksnelheid op te voeren. De dcc-walkman zoekt, dankzij een miniatuur schakelbakje, 15 keer zo snel als de afspeelsnelheid. Bij volgende produktgeneraties moet de speurtocht naar het favoriete nummer zelfs 50 keer zo snel gaan. Onmiddellijke toegang tot het juiste nummer zal met dcc echter nooit haalbaar zijn.

De thuis-produktie van de felbegeerde digitale opname stelt de techno-leek voor onaangename verrassingen. Wie digitaal wil opnemen moet een digitale bron hebben. Zolang er nog geen digitaal radiosignaal wordt uitgezonden, is dat een cd-speler. Die moet door middel van een digitale verbinding aan de recorder worden gekoppeld. Oudere cd-spelers blijken evenwel niet over digitale uitgangen te beschikken.

Moderne exemplaren zijn uitgerust met een optische kabeluitgang (optical output) die door middel van een klein glasvezelkabeltje aan de md-speler gekoppeld kan worden. Philips' dcc-speler vereist echter een verbinding met een zogenoemde coax-kabel. De meeste standaard cd-spelers beschikken niet over een co. ax-uitgang. Om frustraties te voorkomen dient men voor elke aankoop goed te checquen of voor de nieuwe apparatuur de juiste aansluitingen voorhanden zijn en of de versterker nog een extra apparaat aankan.

Nadat de cd-speler met succes aan de md- of dcc-apparatuur is gekoppeld, volgt onherroepelijk het raadplegen van het lijvige handboek. Net als bij het eerste gebruik van een personal computer wijst niets zichzelf. De produktie van een digitale opname is verder niet onoverkomelijk gecompliceerd, maar vereist wel studie van de te volgen stappen en een speurtocht naar de juiste knopjes op de afstandsbediening.

Wie na enige ervaring de kunst van het kopiëren machtig is, wacht bij Sony een nieuwe uitdaging. Op de lege discs is ruimte gereserveerd voor de opslag van tekst. Een afstandsbediening met letter-toetsen maakt het mogelijk om albumtitel, de naam van de artiest en titels van de individuele nummers op het schijfje vast te leggen. De tekst kan op een apart schermpje afgelezen worden. Een zelfopgenomen dcc kan niet elektronisch 'beschreven' worden, de administratie van titels en nummers moet met pen op papier worden bijgehouden.

Sony opent ook de weg voor “het creatief audio bedrijven”, zoals een woordvoerder het formuleert. Met de md kunnen eenvoudig eigen montages worden gemaakt door opdracht te geven bepaalde delen van het signaal wel of niet af te spelen. De voorbespeelde md's en dcc's worden wel geleverd compleet met tekst-informatie, inclusief songteksten. Onbespeelde dcc's kosten nu 17 gulden, onbespeelde md's 25 gulden. In de toekomst zullen die prijzen naar verwachting dalen.