Opmars links maakt ondernemers Italië angstig

ROME, 3 DEC. De keren dat Silvio Berlusconi kwaad wordt, zijn op de vingers van één hand te tellen. Als reclamemaker en mediamagnaat verkoopt hij vooral optimisme, en de glimlach staat op zijn gezicht gebeiteld. Als hij dan een keer schreeuwt, is er echt iets aan de hand.

“Schande, schande”, riep hij een week geleden op een persconferentie, terwijl camera's uit de hele wereld gretig inzoomden. “Je kunt niet blijven zeggen dat Berlusconi de zwarte ridder is. Dat is een totale leugen.”

Af en toe zijn kalende hoofd afdeppend met een witte zakdoek haalde Berlusconi fel uit naar iedereen die hem heeft aangevallen omdat hij heeft gezegd dat hij in Rome op de neo-fascistische burgemeesterskandidaat zou stemmen, omdat hij diens linkse rivaal niet vertrouwt. Het weekblad L'Espresso, eigendom van zijn grote vijand Carlo De Benedetti, de president van het computerbedrijf Olivetti, greep deze kans aan om Berlusconi met een trucage foto op de cover af te beelden als een fascist. Maar de vergezochte discussie over de vraag of Berlusconi een verkapte neo-fascist is, heeft de aandacht afgeleid van het hoofdthema van Berlusconi: de Italiaanse ondernemers moeten alles doen om te voorkomen dat links aan de macht komt, want dat zou economisch gezien aan ramp zijn.

De mogelijkheid van een links kabinet in Italië heeft jarenlang alleen op papier bestaan. In de politieke veranderingen na de corruptie- en mafiaschandalen is zij dichterbij gekomen, en het succes van de linkse coalities in de lokale verkiezingen betekent weer een stap verder. In alle vijf grote steden waar zondag een tweede ronde in de burgemeestersverkiezingen wordt gehouden, staat links volgens de opiniepeilingen op een lichte of grote voorsprong. Dat is voor Berlusconi de reden om alarm te slaan. “Ik geloof dat Italië het niet moet zoeken in mensen die geloven in een strakke staatsbemoeienis en met een ideologie die alleen maar ellende en angst en ook dood heeft gezaaid waar zij is toegepast”, zei hij. Ondanks haar naamsverandering heeft de ex-communistische Democratische Partij van Links (PDS), de dominerende partij in alle lokale linkse coalities, haar verleden volgens Berlusconi niet afgezworen.

Zijn medestanders wijzen op de amendementen op de begroting van de PDS, die het saneringsplan ondergraven om meer geld beschikbaar te hebben voor bestrijding van de werkloosheid. Zij herinneren aan de steun van de partij voor de arbeiders in de Zuiditaliaanse stad Crotone die zich dit najaar met succes hebben verzet tegen de sluiting van een verliesleidende fabriek zonder enige toekomst. Zij verwijzen naar de bedenkingen binnen de PDS tegen de privatiseringsplannen van staatsbedrijven als daardoor banen verloren gaan.

Economisch heeft Italië drie prioriteiten: privatisering van de staatsbedrijven om deze te saneren en de greep van politieke partijen erop te verminderen; goed bestuur met voor iedereen geldende en voor iedereen zichtbare regels, in plaats van een oerwoud van voorschriften waar je alleen met smeergeld ongeschonden doorheen komt; en verder bezuinigen op de overheidsuitgaven, om het begrotingstekort terug te dringen. Wat het eerste en het derde punt betreft zetten Berlusconi en zijn medestanders grote vraagtekens bij de PDS.

Andere ondernemers zeggen dat Berlusconi spoken ziet. Links eet allang geen kinderen meer op, heeft Luciano Benetton, de president van het kledingbedrijf, gezegd. “Ik geloof dat er niets te vrezen is van de opkomst van een progressieve alliantie in ons land,” zei hij in een reactie op de uitspraken van Berlusconi. De topmanager van Benetton, Aldo Palmeri, is zelfs adviseur van Francesco Rutelli, de Groene parlementariër die voor een linkse coalitie kandidaat-burgemeester in Rome is.

De werkgeversorganisatie Confindustria wil geen partij kiezen. Het zou ook moeilijk zijn. Nu de oude zekerheidheden zijn verdwenen flirt de ene ondernemer met de PDS, zet de andere zijn kaarten op de protestpartij Lega Nord, omhelst een derde de neo-fascistische partij, en hoopt een vierde op de wederopstanding van een gezuiverd centrum. Veel ondernemers beamen dat er veel vraagtekens zijn te zetten bij het economische beleid van de PDS, maar zeggen dat hetzelfde geldt voor de Lega Nord. En sommigen voegen daaraan toe dat ondernemers uitstekend hebben samengewerkt met de linkse kabinetten in met name Spanje, maar ook in Frankrijk.

Berlusconi laat zich door deze tegenwerpingen niet overtuigen. Hij zegt “neen tegen een linkse regering die rampzalig zou zijn voor onze economie, om in Europa te blijven en voor heel het land.” Berlusconi wijst erop dat links eerder en beter dan de andere partijen de nieuwe kiesregels in Italië heeft begrepen. Het land is overgestapt van een stelsel van evenredige vertegenwoordiging naar een meerderheidsstelsel, en daarbij zijn allianties in het voordeel. Als de andere partijen ook niet snel gaan samenwerken, zegt Berlusconi, “zal ons land worden bestuurd door een minderheid. “Mijn doel is de leiders van de krachten die de gematigde kiezers vertegenwoordigen, tot actie te dwingen.”

Berlusconi heeft gezegd dat hij desnoods zelf het strijdperk zal treden. Volgens aanhoudende geruchten wil hij volgende week de oprichting van een nieuwe partij aankondigen die zich op de gematigde kiezers zal richten.

Het economische weekblad Il Mondo zette hem deze week op de voorpagina als een Napoleon die begint aan de verovering van Italië. Zijn prestige en zijn macht zijn enorm. Berlusconi is buitengewoon populair. Voor velen is hij een man die slaagt in alles wat hij aanpakt, symbool van een Italië dat functioneert. Bij een opiniepeiling naar de premier die de Italianen zich wensen, kwam hij deze week op de derde plaats, achter de ex-christen-democraat Mario Segni, die gisteren de oprichting van een schone centrumalliantie heeft aangekondigd, en PDS-leider Achille Occhetto.

Als mediamagnaat heeft Berlusconi enorme mogelijkheden om de publieke opinie te beïnvloeden. De journalisten die voor zijn bladen werken, zijn in staking gegaan, de hoofdredacteur van zijn belangrijkste tv-journaal heeft gezegd dat hij opstapt als hij onder druk wordt gezet. Maar een ander journaal kiest openlijk partij voor Berlusconi. En hoewel Berlusconi heeft gezegd dat hij de leiding over zijn zakelijke imperium zal overdragen als hij de politiek ingaat, gelooft niemand daar werkelijk in.

Berlusconi's interesse voor de politiek is niet onbaatzuchtig. Zijn grote angst is dat een linkse coalitie een einde maakt aan zijn dominerende rol in de commerciële tv-sector, en daarmee begint te zagen aan de belangrijkste poot onder zijn imperium. Berlusconi is groot geworden als tv-magnaat onder de politieke bescherming van met name de socialistische leider Bettino Craxi. Nu preekt hij de vrije markt tegen een vermeend linkse geloofbelijdenis in de staat. Een groot aantal ondernemers deelt zijn bezwaren tegen links, maar velen van hen aarzelen zich achter hem te scharen omdat Berlusconi vooral voor zijn eigen belang vecht.