Muziek in de oorlog

Met bijzonder veel interesse heb ik het artikel 'De Koning Verloor' gelezen, gepubliceerd in het Cultureel Supplement van 5 november jl.

Kasper Jansen recenseert daarin het in boekvorm verschenen proefschrift van Pauline Micheels: 'Muziek in de Schaduw van het Derde Rijk'. Jansen meldde in zijn artikel dat Mengelberg een dirigeerverbod voor het leven opgelegd heeft gekregen. Dit is ten dele juist. Op 2 juli 1945 is in een uitspraak van de Verenigde Ereraden voor de Kunstenaarsberoepen (Ereraad voor de Muziek) bepaald dat het Willem Mengelberg verboden is de dirigeerstok in Nederland weer op te heffen voor de duur van het leven. Op deze uitspraak is binnen bekwame termijn hoger beroep aangetekend bij de Centrale Ereraad voor de Kunst te 's-Gravenhage. Deze Centrale Ereraad heeft op 20 oktober 1947 in een tien pagina's tellende uitspraak het eerder betekende levenslange vonnis van de Ereraad voor de Muziek vernietigd en uitspraak doende in hoger beroep vonnis gewezen in de navolgende maatregel: 'Verbod van beroepsuitoefening in het openbaar in iedere vorm, daaronder begrepen het lidmaatschap of bestuurslidmaatschap van enige beroepsvereniging voor de tijd van zes jaar, welke geacht moet worden te zijn ingegaan op 1 juli 1945 en mitsdien zal eidigen op 1 juli 1951'. Zes jaar dus en geen levenslang.

Men kan zich overigens afvragen of hem niet alsnog een levenslange verbanning is opgelegd, getuige het feit dat het Nederlandse gezantschap in Bern het paspoort van Willem Mengelberg inhield, welke hij in goed vertrouwen ter verlenging had ingezonden. En wat mag men zich afvragen bij het feit dat zijn Nederlandse Orden hem ontnomen werden vlak voordat de termijn van zijn uitsluiting afliep!