Indiase lagere kasten laten partij van middenklasse vallen Kiezers mijden hindoe-partij

NEW DELHI, 3 DEC. Sommige hindoe-goden mogen onoverwinnelijk zijn, voor de hindoeïstische Bharatiya Janata Party (BJP) geldt dat in elk geval niet langer. Bij verkiezingen in een aantal belangrijke deelstaten in Noord-India kreeg de partij er na een lange reeks successen voor het eerst flink van langs. De ban, waarin de BJP India leek te houden, is gebroken.

Van de vier grote deelstaten waar de BJP tot vorig jaar december de dienst uitmaakte, houdt ze er in het gunstigste geval dankzij een coalitie één over (Rajasthan). Vooral het verlies van haar absolute meerderheid in de belangrijkste Indiase deelstaat, Uttar Pradesh (145 miljoen inwoners), kwam hard aan. Maar ook de zege van haar grote rivaal, de Congrespartij van premier Narasimha Rao, in Madhya Pradesh (bijna 70 miljoen inwoners) was pijnlijk.

De kiezers hadden duidelijk geen interesse meer in de zaak van de Babri-moskee in Ayodhya, die in december vorig jaar door uitzinnige BJP-aanhangers werd gesloopt. De moskee, die volgens de BJP op de geboorteplaats stond van de hindoegod Ram, was weg en daarmee was voor de kiezers de kous af. Hoezeer de BJP ook steeds probeerde het vuur van de tegenstellingen tussen hindoes en moslims op te stoken, veel steun leverde dat niet op.

Een ander probleem voor de BJP was dat het gezamenlijke hindoe-front steeds diepere scheuren begon te vertonen. De lagere hindoekasten hebben de BJP vanaf het begin met enig wantrouwen bekeken. Ze zien er een partij in van de hogere kasten. Feit is dat de harde kern van de BJP-aanhang is te vinden onder de Indiase middenklasse in de steden, met name onder de lagere middenklasse. Onder lieden die graag nog een stapje hogerop zouden willen op de maatschappelijke ladder, maar die hoe dan ook niet graag worden geassocieerd met de arme massa.

Uiteraard presenteert de BJP zichzelf bij voorkeur als een partij van alle hindoes en moffelt ze de tegenstellingen tussen de kasten zoveel mogelijk weg. Maar toen de BJP de fout beging om betrekkelijk weinig kandidaten van lagere kasten kandidaat te stellen bij de deelstaatverkiezingen kreeg ze daarvoor onmiddellijk de rekening gepresenteerd.

Een belangrijke les van deze verkiezingen is dan ook dat de loyaliteit aan de eigen kaste een factor van beslissende betekenis blijft. In het bijzonder in Uttar Pradesh gaf dit de doorslag. De regering zal daar nu vermoedelijk worden gevormd onder leiding van een lokale alliantie die de lagere kasten, kastelozen en verontruste moslims met elkaar had verenigd. Het succes van de Congrespartij in Madhya Pradesh wordt eveneens vooral toegeschreven aan het feit dat deze partij daar alle ruimte gaf aan de lagere kasten.

Ten slotte was een voorname oorzaak van de BJP-nederlaag het falen van de eigen politici. Ontevreden constateerde het publiek dat de BJP-regeringen afgezien van hun religieuze stokpaardjes weinig te bieden hadden. Zo had de BJP in Madhya Pradesh bij voorbeeld arme boeren en anderen kwijtschelding van hun schulden in het vooruitzicht tijdens de vorige verkiezingscampagne, maar eenmaal in de regering kwam ze die belofte slechts zeer ten dele na. Ook bleken de BJP-regeringen weinig beter dan haar voorgangers wanneer het om nepotisme en andere vormen van corruptie ging.

Ook al is nog altijd zo'n dertig procent van het Indiase electoraat analfabeet, de Indiase kiezers hebben al vaker laten blijken de verrichtingen van de machthebbers nuchter te kunnen beoordelen. Toen Indira Gandhi in de jaren zeventig de democratie tijdelijk buiten werking had gesteld, stuurden de kiezers haar bij de eerste de beste gelegenheid naar huis. Toen haar opvolger weinig presteerde, gunden de Indiërs Indira een nieuwe kans. Indira's zoon Rajiv kon eveneens over de nuchterheid van de Indiërs meepraten nadat hij eind jaren tachtig was verstrikt geraakt in het Bofors-schandaal: een forse nederlaag was zijn deel.

Ook voor de BJP is een herkansing overigens niet uitgesloten. De partij kan nog steeds op een sterke basis in Noord-India bogen. Hoewel de partij in Uttar Pradesh bij voorbeeld dankzij het districtenstelsel haar absolute meerderheid in zetels verloor, slaagde ze er wel in haar stemmenpercentage van de vorige keer te overtreffen. Dat deed ze ook in Rajasthan. In de arme maar zeer volkrijke deelstaten Uttar Pradesh en Bihar (90 miljoen inwoners) is de uitgangspositie van de BJP veel sterker dan die van de Congrespartij, die daar tot schamele proporties is teruggebracht. Vooral tijdens verkiezingen voor het federale parlement is dat een belangrijk gegeven. Voorlopig lijkt het nog te vroeg om na de onstuitbaar lijkende opmars van de hindoe-fundamentalisten een even onontkoombare neergang te voorspellen.