Nu Gatt nog

'Wat komt er na 15 december?'. 'Na 15 december komt 16 december', schijnt de Franse premier Balladur onlangs laconiek te hebben opgemerkt. Om er vooral de nadruk op te leggen dat die datum van 15 december hem een zorg zal zijn. Hij ligt niet wakker van de deadline die de Amerikaanse regering heeft gesteld voor afronding van de GATT-onderhandelingen.

GATT, de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel, gaat ervan uit dat het afschaffen van handelsbelemmeringen goed is voor alle deelnemende partijen. GATT is in 1947 ontstaan als reactie op het protectionisme in de jaren dertig. Dat leidde tot een depressie met massale werkloosheid waarin het Hitler-regiem goed gedijde. Sinds de oorlog heeft GATT ertoe bijgedragen dat de wereldhandel tot grote bloei is gekomen. Voorafgaand aan deze laatste ronde, de in 1986 begonnen Uruguay-ronde die zich al jaren voortsleept, ging het vooral om industrieprodukten. Nu zijn ook de diensten, de intellectuele eigendom en de landbouw aan de beurt.

En vooral dit laatste verklaart waarom het zo lang moet duren. De rest van de wereld ergert zich al tientallen jaren aan het Europese landbouwbeleid. Een beleid dat zich tot vrijhandel verhoudt als water tot vuur. Een systeem dat er in het kort op neer komt dat Europese boeren tot overproduktie worden aangezet, waarna vervolgens het teveel geproduceerde met EG-subsidie op de buitenlandse markten wordt gedumpt. Landbouwers in die niet-EG-landen krijgen niet alleen onvoldoende toegang tot de Europese markt. Ze kampen met concurrentievervalsing op hun andere afzetmarkten. En dan zien ze ook nog eens hun thuismarkt verziekt met onze overschotten.

De Verenigde Staten, overigens zelf ook niet brandschoon als het om landbouwsubsidies gaat, wierp zich op als woordvoerder van de verontruste wereld. Er werd een drastische beperking van de EG-landbouwproduktie en -exporten gevraagd. Dat heeft tot moeizaam onderhandelen en veel gekrakeel tussen de leden van de EG geleid. Vooral de Fransen zaten in hun maag met het voor hun boeren slechte nieuws. Half maart '93 stonden daar immers verkiezingen voor de deur. Toen men er desondanks uit was gekomen, togen de EG-commissarissen Andriessen en MacSharry naar de VS. Daar kwam na slopende onderhandelingen in november '92 het Blair House-akkoord uit de bus. De EG deed daarbij een aantal toezeggingen, die overigens veel minder ver gingen dan wat de VS oorspronkelijk hadden geëist.

De Franse landbouwpressiegroepen bleven actie voeren. Na de verkiezingen trad Balladur als nieuwe premier aan. Het was droevig om te zien hoe die langzaam maar zeker bezweek onder de druk van de Franse boeren. Toegegeven, dat zijn geen lieverdjes. Die gaan echt op de vuist; blokkeren wegen en steden met tractoren, schapen, aardappelen, fruit en mest; steken de boel in de fik, enzovoort. Daarbij vergeleken is het Nederlandse tochtje met tractoren naar Den Haag een schoolreisje.

De Franse regering begon afstand te nemen van het Blair House-akkoord. Ze probeerde de EG-collega's ervan te overtuigen dat die onvoldoende oog hadden voor de nadelige effecten van deze overeenkomst. Ze dreigde zelfs met een veto in de GATT-vergadering als Blair House niet opnieuw ter discussie zou worden gesteld. Tot dusver houden de Verenigde Staten vast aan de met zo veel moeite in het Blair House bereikte overeenkomst. De meest recente tegemoetkoming: de VS willen er desnoods wel over spreken als het de EG zo hoog zit, maar openbreken is er niet bij.

Intussen startte Balladur een offensief in de Franse publieke opinie. Dat kwam er op neer dat de Fransen het allemaal bij het rechte eind hebben en dat de ideeën van de rest van de wereld, die van Amerika voorop, niet deugen. En warempel, elke Franse boer en zijn familie en vrienden - en dat zijn er heel wat in dat land - kunnen je haarfijn uitleggen dat zij het goed zien en dat al die anderen er volkomen naast zitten. Daar staan dan de industrie en haar vertegenwoordigers tegenover. Die zien het grote belang van expansie van de wereldhandel wel degelijk in. We mogen nu hopen dat Balladur een elegante uitweg weet te vinden uit de doodlopende steeg waarin hij verdwaald lijkt. Dus moeten we opnieuw even de adem inhouden. Met NAFTA (North American Free Trade Agreement), de vrijhandelszone tussen de VS, Canada en Mexico) is het gelukt. Het mislukken daarvan zou koren op de molen van de anti-vrijhandelslobby's zijn geweest. Maar aan de andere kant garandeert het slagen ervan zeker niet dat het ook met GATT goed zal aflopen. Het kan nog steeds gebeuren dat de wereld in een aantal handelsblokken uit elkaar valt. Amerika heeft intussen nog even de APEC-troef op tafel gelegd. De Asian Pacific Economic Cooperation (1989) is een overlegorgaan tussen de landen rond de Pacific. Amerika is met APEC in gesprek. Weer een signaal dat het economisch zwaartepunt in de wereld zich naar de Pacific verplaatst. Balladur en de Franse landbouw laden een grote verantwoordelijkheid op zich door hun halsstarrige verdediging van een deelbelang. De Amerikaanse onderhandelaar Mickey Kantor heeft tot 15 december een onderhandelingsmandaat van het Congres. Hij heeft al laten weten dat er wat hem betreft helemaal geen zestiende december bestaat.

Als GATT mislukt en de Verenigde Staten zich op de Pacific oriënteren zou dit een gevoelige klap zijn. In de eerste plaats voor Europa, maar ook voor de rest van de wereld.