Insektevirus toegelaten als bestrijdingsmiddel

Vorige week heeft het College Toelating Bestrijdingsmiddelen besloten tot toelating van Spod-X, een insektevirus. Het is bestemd voor de biologische bestrijding van rupsen van de in de tuinbouw zeer schadelijke en hardnekkig resistente Floridamot. Het Floridamotvirus is het eerste biologische bestrijdingsmiddel dat door het college is behandeld.

De toelating ervan is een mijlpaal op het gebied van biologische bestrijding. Er is jarenlang onderzoek door het DLO-instituut voor Plantenziektenkundig Onderzoek (IPO) in Wageningen en het Proefstation voor de Bloemisterij in Aalsmeer aan vooraf gegaan. Het IPO diende de officiële aanvraag twee jaar geleden met enig begeleidend lawaai in als toetssteen om de biologische bestrijding eindelijk erkend te krijgen.

Complete repertoire

De meeste biologische bestrijdingsmiddelen zijn bedoeld voor een kleine, specifieke afzetmarkt, meestal maar gericht op één soort plaaginsekt. Het klassieke toelatingsbeleid, waarbij het complete repertoire aan toxicologische proeven met muizen, vissen enzovoorts, moest worden losgelaten op een op voorhand onschuldig eiwitpreparaat maakte de toelatingsprocdure tijdrovend en vrijwel onbetaalbaar. Het College heeft nu nieuwe toelatingscriteria geformuleerd, waaraan insektevirussen, maar ook andere micro-organismen zoals bacteriën en schimmels moeten voldoen. Een groot deel van het registratiedossier mag nu gewoon uit openbare literatuurgegevens bestaan.

'Dat is echt een doorbraak. Hopelijk komen er nu spoedig meer groepen biologsiche middelen op de markt'', zegt onderzoeker dr. Peter Smits van het IPO. 'Het oude dilemma was altijd: hoe selectiever en dus milieuvriendelijker een middel, hoe kleiner de afzetmarkt. Als je dan toch hele hoge kosten voor toelating van het middel hebt kun je dat op die kleine afzetmarkt nooit terugverdienen. Dat wordt nu anders.'' Zo staan er virussen tegen Koolwitje en Fruitmot op het programma.

Oogstderving

De Floridamot (Spodoptera exigua) verscheen in 1976 voor het eerst in ons land en zorgt sindsdien voor flinke problemen in de sier- en groenteteelt. Bij ondermeer chrysant, gerbera, roos, Kalanchoë en paprika zorgen jonge rupsen voor schade door venstervraat aan bladeren. Oudere rupsen vreten naast gaten in het blad ook de knoppen en de groeipunten aan. Omdat er al zo vaak en zo veel tegen het beest gespoten is, zijn oudere rupsen ongevoelig geworden voor chemische bestrijdingsmiddelen, terwijl jonge rupsen alleen nog gedood kunnen worden door zeer intensief te spuiten. Dit maakt de Floridamot voor veel tuinders tot een groot probleem. Aantastingen met tien of meer procent oogstderving zijn geen uitzondering.

Biologische bestrijding vormt een alternatief. De rupsen worden uitgeschakeld door ze virusziek te maken.

Er bestaan zo'n duizend soorten insektevirussen in de natuur, en meestal horen ze maar bij één soort insekt. De rups neemt het virus met zijn voedsel op en leeft dan nog een dag of zes. In die periode worden in elke lichaamscel virusdeeltjes gemaakt. Men ziet de rups dan volledig vervloeien ('vermelken') en uiteindelijk bestaat zo'n 30 procent van zijn drogestofgewicht uit virusdeeltjes, zo'n twee miljard stuks. De rups wordt vermalen, tot poeder verwerkt en over het gewas verstoven als bestrijdingsmiddel.

Buiten de kas wordt het virus door ultraviolet zonlicht binnen twee tot drie dagen afgebroken. Veel onderzoek was de afgelopen jaren gericht op verbeterde formuleringen waarin de insektevirussen langer overleven zodat ze beter met chemische bestrijdingsmiddelen kunnen concurreren.

Voor de consument is het virus volstrekt onschuldig, je kunt er kilo's van opeten. Uit zeer uitgebreid toxicologisch onderzoek met muizen, ratten enzovoorts, is nooit enige schadelijkheid gebleken. Op een krop sla die je bij de groenteman koopt komen deze virusdeeltjes van nature al voor.

Het produkt Spod-X is in vloeibare vorm verkrijgbaar. De bespuiting moet eenmaal per week worden herhaald. Voor de produktie van het insektevirus werkt het IPO in Wageningen samen met virusproducent Crop Genetics International in Maryland en het tuinbouwtoeleveringsbedrijf Brinkman in 's-Gravenzande. Voorlopig is het middel alleen toegelaten voor toelating in bloemisterijgewassen. Omdat de resistente Floridamot vooral in de paprikateelt grote schade veroorzaakt, wordt reikhalzend uitgekeken naar toelating in de groententeelt.