Groot onderhoud op lokatie

De vlucht van de Amerikaanse space shuttle Endeavour is bedoeld voor het vervangen van een groot aantal onderdelen van de Hubble Space Telescoop, de Amerikaanse ruimtetelescoop waarin ook Europa een aandeel heeft.

De telescoop draait sinds april 1990 in een baan om de aarde, maar kampt met een aantal mankementen. Sommige bleken al direct na de lancering te bestaan, terwijl andere er in de loop der tijd zijn bijgekomen.

De vlucht bestrijkt in totaal twaalf dagen. Er is een vol programma, omdat er aan de ruimtetelescoop heel veel moet worden gesleuteld. Gedurende minstens vijf perioden zullen er steeds twee astronauten zes uur lang in de ruimte aan het werk zijn: een record aantal 'ruimtewandelingen' voor één space shuttle-vlucht. Aanvankelijk zou de space shuttle gisteren worden gelanceerd. Door harde wind is dat uitgesteld. Het draaiboek ziet er als volgt uit.

Dag 1: Lancering van de space shuttle Endeavour vanaf Kennedy Space Center in Florida naar een baan om de aarde op 575 km hoogte. Aan boord bevinden zich zes Amerikaanse astronauten en één Europeaan: de Zwitser Claude Nicollier.

Dag 2: Inspectie van de ruimtepakken en van de robotarm waarmee de ruimtetelescoop wordt vastgepakt. Deze arm wordt vanuit de shuttle door Nicollier bediend. De shuttle wordt langzaam in de buurt van de ruimtetelescoop gebracht.

Dag 3: De twee gevoelige schotelantennes van de 11 ton zware ruimtetelescoop worden ingetrokken. De space shuttle wordt tot op een paar meter van de telescoop gemanoeuvreerd. Deze wordt met de robotarm vastgepakt, gedraaid en aan de onderkant in het open laadruim van de shuttle vastgezet. De telescoop krijgt zijn energie nu verder van de space shuttle.

Dag 4: Vervanging van onklaar geraakte gyroscopen, nodig voor de standregeling van de telescoop. De telescoop heeft er zes, waarvan er nog drie werken (het absolute minimum). Ook worden acht elektrische zekeringen vervangen. Vervolgens worden de twee 4,5 meter lange zonnepanelen opgerold.

Dag 5: De twee zonnepanelen worden vervangen door nieuwe exemplaren. Dit is nodig omdat de panelen telkens wanneer de telescoop uit de aardschaduw in de zon komt (en omgekeerd) door de temperatuurschok in trilling komt. Eerst wordt het paneel aan de ene kant van de telescoop vervangen. Vervolgens wordt de telescoop gedraaid en wordt het tweede paneel vervangen.

Dag 6: Vervanging van de wijdhoek- annex planeetcamera: een van de belangrijkste astronomische instrumenten en tevens de belangrijkste bijdrage van Europa aan de ruimtetelescoop. De nieuwe camera is al voorzien van een systeem dat de optische fout van de hoofdspiegel van de ruimtetelescoop corrigeert. Als de tijd het toelaat, zal men ook een of twee magnetometers vervangen: zij zijn een 'kompas' in het magnetische veld van de aarde.

Dag 7: Installatie van het optische systeem dat de afbeeldingsfout van de hoofdspiegel corrigeert. Dit is iets waar door astronomen reikhalzend naar wordt uitgezien. De ruimtetelescoop had, verlost van de altijd onrustige atmosfeer, heel scherpe beelden moeten geven. Maar doordat de hoofdspiegel niet precies de juiste vorm heeft, lukt dat niet. Het correctiesysteem, COSTAR geheten (Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement), bestaat uit acht spiegeltjes ter grootte van een vingernagel die in de lichtweg tussen de hoofdspiegel en de detectoren komen te staan. Als de tijd het toelaat wordt nog een extra geheugen voor de boordcomputer geïnstalleerd.

Dag 8: De space shuttle brengt de ruimtetelescoop in een wat hogere baan (door luchtweerstand is de telescoop geleidelijk dichter bij de aarde gekomen). De besturingselektronica van de zonnepanelen wordt vervangen, waarna de twee nieuwe panelen door een commando vanaf de aarde worden opengevouwen.

Dag 9: De eigen energievoorziening van de ruimtetelescoop wordt weer ingeschakeld en de telescoop wordt door Nicollier met behulp van de robotarm voorzichtig in de ruimte teruggezet. Het beschermdeksel van de telescoop wordt geopend en het instrument kan aan de nieuwe periode in zijn leven beginnen.

Dag 10: Voor deze dag zijn geen activiteiten gepland. Hij is gereserveerd voor de onverwachte problemen die zich tijdens de werkzaamheden kunnen voordoen. De kans hierop is verre van gering!

Dag 11: De space shuttle wordt gereed gemaakt voor de terugreis naar de aarde.

Dag 12: De Endeavour vliegt terug naar de aarde en landt op het Kennedy Space Center in Florida.

De resultaten van deze zenuwslopende reparatiecampagne, die door de NASA is begroot op 690 miljoen dollar, zullen niet direct na de landing van de shuttle bekend zijn. Het zal minstens zes tot tien weken duren voordat de eerste opnamen van de gereviseerde telescoop beschikbaar komen. Slagen de astronauten er niet in de meest noodzakelijke reparaties te verrichten, dan zal er misschien een tweede ploeg, zes tot twaalf maanden later, naar de Hubble Space Telescope worden gezonden.